Wayeel ::

Ninkii Jannada Laga Waayo Ayaa Midgaan Ah

2012-01-13T00:18:00.071+03:00

Waxaa aad iiga yaabiya marka aan maqlo iyadoo la leeyahay NINKII JANNADA LAGA WAAYO AYAA MIDGAAN AH, waa hadal aan la ogeyn sababta loo leeyahay, waa hadal aan micne lahayn, waa hadal ay inta badan ku dhaqmaan Soomaalida xoolo dhaqatada ah ama raacatada ah, ma oga mana rumaysna kamana warqabaan kuwii hadalkaas ku hadlay oo maskaxdoodu ka soo maaxatay in ay dhaawacayaan oo ay dhibayaan dad Soomaaliyeed kuwa ugu wanaagsan ah, muslimiin ah isla markaana iska leh xadaarad ama ilbaxnimo aad u fog.
Soomaalidaay : Anaa Midgaan Ah
Oraahdan meel ay u jeeddo iyo meel ay ka soo jeeddo lama oga; laakiin haddii aanu niraahno ninkii jannada laga waayo uun baa Jaamac ah ama Warsame ah ama Faarax ah ama Suufi ah sow isma oranaysid siday taasi ku dhici kartaa, boqolaal qof oo Soomaali ah oo haddane muslin ah ayaa magacaas la baxa, sow la isma oranayo sidee bay wax u jiraan, ma annaga ayaa waalan mise Cadan ayaa laga heesaya, waxaa is weydiin leh:yaa galaya jannada haddii laga waayay dadkii muslimiinta ahaa ee magacyada qaarkiis watay.
Magac kasta ulajeeddo ayuu leeyahay ama wax ayaa looga gol leeyahay, gaar ahaan magacyada Soomaalida, qaarka badana macne ayay ku fadhidaa sida Faarax oo laga wado farxad ama Warsame oo loola jeedo warsan ayuu noo keenay ama nagu soo kordhiyay, marka magaca Midgaan ayaa sidiisaba waxaa la sheegay in uu ku baxay labo siyaabood:
I am Midgan! So what?
1- Dadkaa oo ay faraaciintii u yaqaaneen "Boon," dhulkoodana ay u yaqaanneen Boontland (Punt Land), ayaa waxaa jebiyay oo isugu tegay Ajiga (Soomaalida kale), waxaa halkaas ku buburay Saldanadii iyo boqortooyadii Boont;, waxaa loo sameeyey xerooyin (Concentration Camps), tii uu waddanka Jarmalka (Germany ) dawladdii Naasiga, Dagaalkii Labaad ee Dunida, sameysmay markii ay Yuhuudda marinaysay oo ay laynaysay oo kale. Markii dadkan la geeyey Xerooyinkaa, ayaa loo diiday cunto iyo cabidba, markaasaa la soo kormeeri jirey maalin kasta si loo ogaado inta dhimatay ama inta sii taahaysa, marka la arko mid dhintay, ayaa waxaa lagu qaylin jire, "MID GO'" oo macnaheedu tahay MID BAA DHINTAY. Kaddib markii ay in badani dhimatay, ayaa Ajigu ama Soomaalidii cusbeyd dhexdiisu qaybsaday intii soo hadhay si ay xoolaha ugu raacaan oo qowsaarna ugu noqdaan; sidaas ayaana keentay in ay qabiilooyinka oo dhan ku dhex jiraan reer waliba oo qabiilka midgaha ama dadka la dafiro xaqooda uu sheegto reerka uu la degaanka yahay amaba qawsaarka u ahaan jiray.
2- Taariikhdan ama qisadan kale waa isku mid midda koowaad, laakiin markii la qaybsaday ayaa la arkay iyagoo hargaha ka shaqaynaya oo farsama aan la aqoon la soo baxay, waayo Soomaalidii cusbeyd waxay ahaa jieen Geel jire aan garaneyn farsamo iyo ilbaxnimo toona waxaana lagu magacaabay MIDGAAN oo ka timid MIDGEYN oo ah marka haragga la miiqayo oo loo diyaarinayo in laga sameeyo kabaha, suumanka iwm, xusuuso warshaddii kabaha ee Muqdisho ku taalay waxaa la oran jirey: Warshadda Hargaha, Saamaha iyo Midgeynta.
Nasiib xuno haddii aanu nahay Soomaali ayaan maskaxdeena iyo caligeena ogeleyn in uu boos ama meel u baneeyo wax ka fiican oo ka faa’iido badan quraafaadka iyo maalaayacniga buux dhaafiyay, waxaase ay su’aashu tahay meel buuxdhaaftay miyay wax kale qaadi kartaa.? Haa hadii meeshii buuxday wax laga yara daadiyo! Laakiin su’aal kale? Sidee wax looga daadin karaa?

.
.
.

DHAMMAAD

Qormso: "Ninkii Jannada Laga Waayo Ayaa Midgaan Ah" | Xigasho: Somaalitalk.com
Wq Zahra Abdi HersiDhambaal u dir Umubakar? Tuuji magaceeda!

Kinsi M. Cabdille - Kudu Arts

2012-01-10T22:04:00.004+03:00

.
.
.

DHAMMAAD

Maanso: "Kinsi M. Cabdille - Kudu Arts"
Wq BBCDhambaal u dir qoraagan? Tuuji magaciisa!

LUUKAANSI GABAY FAARAXOW

2012-01-09T16:48:00.097+03:00

Mar loo sheegay in ay ku soo fool lahaayeen, yarad na ugu soo socdeen, ayuu abwaanku, maanasadan la yidhaahdo "Luukaansi Gabay Faaraxow," u sii hor falkiyay; si uu seeddiyaalkii ugu soo dhoweeyo "[af]…la xoog [ah] magliga" (Salaan Carrabey: Abaallaawe].

Muuse Galaal (AUN)Akriso maansada "Galaal;" manasadii Abwaan Hadraawi kaga baroodiiqay geeridii Abwaan Muuse Galaal.

Codka gabaygan marinayaa waa kii Abwaan Muuse Galaal, Muuse Xaaji Ismaaciil (AUN).

Luukaansi gabay Faaraxow laaki ma lahayn e
Laflafkiyo lahwiga loo tirsho iyo jaray lurkiisii e
La'da xarafka laankiyo ba'da 'yaan looyar ku ahaa e
Nin awowgii loox ugu dhigoo liilgelshaan ahay e

Legjar Faranji niman baa akhriya laawis iyo been e5
Oo waliba laasima intay lib isku moodaan e
Anse waxan u laaqimahayaa tix ay ku luuqshaan e
Mar hadduu Lillaahida ka baxo waa lisaan jaban e

Nin labaatan buuxsaday adduun waa legdamayaan e
Haddii aan anigu loofari iqiin haatan lowlabay e10
Nin cirradu lammaanaha dhigtay oo laylyan baan ahay e
Lixdan labayatoban baan dulmaray waana la hubaa e
Lafta dhabarka laxaadka i debcay iyo laafyihii gacanta
Lubbigaygii leyl xalay ma ledin laadadiyo taah e
Waataa lalleemada indhaha araggu liitaa e15
Liiqliiqad baan ahay sidii lulo dabayleed e

Ma lixiibto geelaba hashii lahantay jiilaal e
Ku laabbudan shisheeyaha ninkii laxawsi moodaa e
Hadba waxan lacaaf riday ragbaa laastay yaradkiiye
Labxan maayo caawana haddaad lis i tidhaahdaa e

War Liibaan Dhulbahantayga helay laaluf [se i]iyo mood e20
Xaqaygaan ku laacibay horey igu lihiimeen e
Sidaan ugu lallabay waanigaa laayacays baday e
Nin laqwiyey tashigu waa ka lumi laguna leecaan e

Lammadaade xadhig loo tidcay 'yay lugi ka doogtaaye
Lufan baa ka hadha dawliskii liilsanaan jiray e25
Haddii aan luqunta beri taagi jiray liicday adhaxdii e
Nin laboonti sheegta ba sabaan laarriyaa heli e

Xaajada laciifka ihi aday kuu lid noqotaaye
La fil ma ahi laankii dambe aan duxi lillayneyn e
Laqantooyo xidid tii horaan laabta ku hayaa e30
Iminkaan ladhkii weli qabaa liqanyadeedii e

Nin yaraan ku loofaray wuxuu lumiyay raacdee e
Tol laxmiya ladqabo waaa eg tahay inaad lafaysaa e
Fardahaba libadshaha iyo dunta ladha wariidkood e
Rag laacdamaya lool iyo rogaal leexada is goysay35
Bawdada ma laasimo darmaan leeddo fuulihi e
[War] Laanjeertidaan qabo barbaar ladani waa moog e

Adigaan lamada awr leh wadin ama liggood keenin
Leegleegsadaha waan necbahay laanta dheer sida e
Seeddow ha igu so luggo'in lahasho waa ceeb e40

.
.
.

DHAMMAAD

Maanso: "Luukaansi Gabay Faaraxow"
Wq Salaan Maxamed XirisiDhambaal u dir qoraagan? Tuuji magaciisa!

D A M Q A SH O

2011-12-30T02:17:00.051+03:00

Wq Yahye Abdi Ali (Yahye Yeebaash) Dhambaal u dir Yahye Yeebaash? ← Guji xarigga!

Yahye Abdi Ali, Dugsiga Sare ee Ilays, 2011

Yaxye Cabdi Cali (March 27, 1994— ) waxa uu ku dhashay xaafada Shidhka, Hargeysa, Somaliland. Muddo bil ama laba bilood ah isagoo jira, ayaa waxa dhacay dagaalkii sokeeye, taasoo sababtay in waalidkii u qaadaan magaalada Gabiley. In ku dhaw Saddex bilood markii ay joogeen, ayaa dagaalkii qaboobay oo ay dabadeed dib ugu soo noqdeen Hargeysa, Somaliland.

Waxa uu ku koray magaalada Hargeysa. Sanadkii 2001, ayuu galay malcaamadii u horraysay. Dabadeed, waxa laga qoray iskuulkiisii u horreeyay, Future Primary School. Laba sano kaddib, ayuu se u wareegay, iskuul kale ee la yidhaahdo School Of Tomorrow. Kudhawaad 6 sano markii uu dhiganayay, ayuu u wareegay Ilays Primary School, kuna dhamaystay Dugsigii Dhexe; si toos ahna, ugu wareegay Dugsiga Sare ee uu weli, imika, dhigto, Ilays Secondary School. Sanad waxbarshadeedii afaraad, sanakii u danbeeyay, ayuu ku jiraa.

Qoys ka kooban sagaal xubnood, ayuu ka dhashay, oo ay shan hablo yihin; afarna inamo. Yaxye waa ilmahii labaad ee hooyadii Yaasmiin Cabdi Yusuf iyo aabihii Cabdi Cali Jaamac (Professor wax ka dhiga Jaamacadaha Hargeysa) uu Eebbe ku galladay.

... maalin maalmaha ka mid ahayd, sanadkii 2009, ayuu arkay… maansada la yidhaado “Sirta Nolosha”. Waxa uu soo qaaday jaraa’idkii; isagoo bilaabay inuu akhriyo maansadii Abwaanka, Hadraawi.

Hayeeshee waxa maanka Yaxe ku soo dhacday; isna inuu sameeyo “Sirta Nolosha,” oo kale. Dabadeed waxa uu soo qaatay buug iyo qalin…

ban iyo doox baan socdaa
dalluun qodan baan arkaa
dillaac badanbaa ku yaal
daliilo cad baan hayaa
horay dadi ugu go’een5
gudaha mugdi baa dirxidhay
dushana bohal baa ka qodan
dareenka baqaa gilgilay
car sii durug buu ku yidhi
markay dib u laabo tidhi10
cakuye damacbaa ku yidhi
ogaan bay kuu duween
dushana bohol uga dhigeen
kolay dahabbaa dhexyaal.

maxaan darajooy ku helay15
adoo dibadaa wadhwadhan
maxaan damacoow ku furay
adoo kali daw xidhxidhan
inteed dadnimooy I tidhi
barraad garanood daldali20
tolaay dadnimooy i bixi

dib baan u socdaa haddana
horaan ku dadaalayaa
dal baan leeyoo hadana
intaa dalal baan maraa25
dad baan leeyoo hadana
dugaagaan weheshadaa
dabban shidayaa haddana
biyaan ku daraa intaa
dan baan leeyoo haddana30
dhan baan uga sii durkaa
dil baan leeyoo haddana
si baan u yar daynayaa

afkaygu intuu ka dido
ayuu hanku doonayaa35
intuu hanku doonayaa
falkayguna diidayaa

xanuun duwan baan qabaa
daacuun ugu baan qabaa
I daaliyay baan qabaa40
Lahayn dawo baan qabaa
hankii dilay baan qabaa
garaad dakhraybaa qabaa
qalbiga dumiyaan qabaa
aayaha damiyaan qabaa45
runtii dafiraan qabaa
xaqqii didiyaan qabaa
markaan dawo sii is idhi
kasii daray baan qabaa
si baan u dadaalayaa50

si baan dakaamayaa
si baan u dayaamayaa
sibaan uga sii daraa
si baan dan yar moodayaa
si baan dib u boodayaa55
si baan si ku daynayaa
si baan si ka daynayaa
si baan sax u doonayaa
si baanan u diidayaa

dab baan aasoon qarsaday60
dab baan islahaa ayaan
ku diirso ilays ka shido
rag baa danbaskii ka guray
markaan danbigii ku helay
dabkayga raggii qarribay65
waxaa amarkii ka diday
raggaan u dabqaadi laa
intii barri diirsan layd
dabkana ila dhawri layd

qabiil badanaa dadkani70
dirsooc badanaa jidhkani
lafuhu diirkay neceen
dibnuhu wajigay neceen
dushuna hoostay nacdee
inteen garashooy dilaa75
inteen jidhka daadiyaa?
inteense ku doorsadaa?
maxaan damqashooy falaa?
halkeen dux u raadiyaa?
sideen qof u daawadaa80

markuu hanku daawo yidhi
hadday ishu diidnay tidhi
daryeelku halkuu tubnaa
maxaa dayac ii wadhwadhan
hal-doorku halkuu taxnaa85
maxaa dibjir ii fadhiya
daloolo maxaa bannaan
difaaca bartaan lahaa
halkii daaq lagu yiqiin
maxaa danbas ii tuntuman90
halkii dadka lagu ogaa
dugaaga maxaa dhigdhigay?
xilkiyo darajada khalqiga
dilaalka maxaa u diray?
dilkaygu inuu xaq yahay95
daliilka maxaa ku dhigay?
dantaydu inay xun tahay
tu gaalna ka dooran tahay
dastuurka maxaa ku qoray?

daruuruhu way kordhaan100
cirkiyo samaday dabraan
dihnaan roobkay dhalaan
dhulkana sagalkaa ku da’a
xareed daadkaa qulqula
tog iyo biyahaa durdura105
dhir iyo doogaa ku baxa
hashaan tobaanka is diray
ku dayray ayaamo badan
hadmaad dawacooy daf tidhi?

maxaan arrin daahan eegay110
sadaasha ku doonay maalmo
runteeda markaan dabbaalay
dadkii ka amaanba waayay
markaan niyadayda daalan
usheegay inay ku daashay115
ayay dardar siiba qaaday
maansiyo duluc soo afuuftay
maxaan Eebboow dartaa
u daayay umuuro ba’an
maxaan Eebboow dartaa120
u diiday umuuro bilan
darraato Rabbow ma jirin
da’adaydu xalay ma korin
haddaan dunidadan imi
dusheeda waxaan u imi125
dawgaaga inaan hantiyo
barrina janno kaa dalbado
dusheeda markaan dul imi
Rabboow cajabban dugsaday
Rabow ummadaada diran130
markii hadba gaal dardaray
intuu Buush sii daldalay
Islaamkana sii dildilay
si aan dilka loogu helin
maraykanna loo duqayn135
Caddaankana loo dullayn
Ubaama usoo dallacay
xilkuu ku doc meeri jiray
Rabboow Diintaada bilan
markii hadba duulba baddelay140
dar iyo koox koox la yimi
astaamaha Sheekh la dayo
dushooda rag soo bandhigay
dahsoon uurkana qarsaday
dabuubtiyo taad na tidhi145
daliilka sagaal u rogay
labaatan u sii doc furay
cilmina dooduun la baray
markii xaqqu daasad tumay
baddii Rabbi uu ka digay150
dabbaal loosoo tartamay
markii sida laash la dagay
ayaan Eebboow damqaday
damiirka hankaa gilgilay
dibnaha hammigaa furfuray155
dhawaaq maansaan daldalay
dadkana yaabbaa gaddiyay.

.
.
.

DHAMMAAD

Maanso: "Damqasho"
Wq Yahye Yeebaash (Yahye Abdi Ali)Dhambaal u dir qoraagan? Tuuji magaciisa!

QAB QAB DHAAFAY

2011-12-22T18:59:00.020+03:00

Wiil uu dhalay Abwaan Ayax Maxamed Dhawre (AUN), ayaa sac lug ka jabshay. Saca isaga ah na, waxa iska lahaa reer Khalaf, Cumar Maxamuud. Waayo sacu ma aan uu socon karin, reerkii sacoodii inta ay y qasheen, ayay misana mag u qabsadeen reer Ayax Dhawre. Gabay weeye ka mid ah maansooyinka Soomaalida, kuwoooda ugu sii wada murtida badan. Axayax Dhawre maansayahannimada ka sokow, waxa uu ahaan jiray nin xogogaal u ahaan jiray arrimaha ku saabsan dhaqanka Soomaalida. Abwaan wargal, ayuu ahaa. Maansadan waxa uu siyaabo layaab leh iskugu falkinayaa dhacdooyin, aan ku saabsaneyn oo qudha; saca aan kor ku soo carrabbaabay.

Indhowaydba waataanan qirin qaaradii gabaye
Oon ka qatanaa haatan iyo qubadkii dayreede
Sida Qawdhan iyo Gooni baan uga qiseeyaaye
Qammaam iyo sidii Weerar baan ugu qurxeeyaaye
Marka addinka qaarkiin gam'aa laygu soo qubaye5
Qaraabooy i maqal caawa waan soo qaddimayaaye

Qubi waa qormada Reer Xasan ah qawl aan maqashiiyey
Qodob kalena waa dunida iyo qab aan ka faalleeyey
Qiso kalena waa aniga iyo qun iska sheeggayga

Nimanyohow qumani iyo qalooc kala qiyaas roone10
Waxba lama qarshee hadal rag waa la isu qeexaaye
Dadku weligi ways qoonsan jirey tan iyo Qaabiile
Waa qaydar law kaaga jabay hadalka qaarkiise
Qalbi ma lihid shaydaan hadduu qaalib kaa yahaye
Qawaaniintu waynuu nin ragi kula quwoodaaye15
Qooraha waxaa looga simay waysu wada qayre

Wuxuu qoonsimaadkeen ka dhacay qaadistii saca’e
Naftaa laga qurjaray ruux yamiin qoorta loo suraye
Qarankeen wuxuu jabay kolkii qaalli lays badaye

Qardoofiyo nin aan qaadan bay qaci ka joogtaaye20
Qaalmo iyo maal aadan qabin adigu ii qaabbil
Dabadeedna ii kala qorshee waa qiso adduune
Haddaan geela Qaawiyo idiin la iga qaadaynin
Oon Yuusuf-Dhuux ina qasbayn ina qisaasaynin
Amaan Xaashi qool igu ridayn qaaddirow mahade25
Qolo yari ninkii ii damcaba wow quluub xumo’e

Haddii talo rag waa wada qabsee mid iska qoontaysto
Oo qaydka wiil yari dhifsado lagu qasaarowye
Wuxuu qumiyey Maxamuud hadduu qoomamays yahaye
Waa kaa qamuunyada dibnaha qooni kaga taale30

Quruun buu awooygiin lahaa qoon u raaci ahe
Qolkiinna nimankii ku jirey qoysna laga waaye
Qaansheegashuu kaaga tegey qoon reer Amare
Wuxuu Wadalmoggana kaaga qumay wuu ku qoonsadaye
Qayaad iyo Bah Hararsame horaad mar isu qoonteene35
Gabdhihiinna nimankii qabaad kala qatawdeene
Qabkaad Mudug la joogtaan rag ways ku qatalmaysaane

Qodob kalena waa dunida iyo qab aan ka falleeyey
Majeerteen qaraabiyo tol iyo qiimi kala waaye
Cali-Gerina maal iyo qab iyo waaye quruxdiiye40
Qabaalkii furee bay lahayd wuu yar qawraraye
Qaashkii ku dhacay Aadan buu qaaxadii jaraye

Gumasoor shalaa laga qurjaray qalanjohoodiiye
Qardhacna lagama siin kulay ku tahay qaalin moordi ahe
Qooqii Suryare loo dilaa qoorogoys dhigaye45
Qurux iyo wixii Cali ka dhace qabax dharaareede

Salaasiin qurgo'ay lagama simin qayd Maraykan ahe
Qarka ina Balluun baa lafaha qalax la moodaaye

Qoonkii wadaadkaba beryuu Eebbe qooqsadaye
Afartaa qiblood iyo mar bay dunida qaateene50
Kunan qoorta goo iyo farday col qalqaaleene
Dad tawxiid wada qirahayey ka qarjafsiiyeene
Qorrax saacad joogtiyo barquu qoomadkood galaye
Cirkaa lagaga soo qayay rasaas gaal ku soo qubaye
Dabadeedna qoys lagama arag toban qof mooyaane55

Qiso kalena waa aniga iyo qun iska sheeggayga
Qab qab dhaafay bay labo qabiil qaran ku weydaaye
Haabiilba Qaabiil intuu qoonsaduu dilaye
Quluubtii dad oo kala go’daa waysu quruntaaye
Labadii la kala qaadayaa qurux ma yeeshaane60
Qoomaari orodkay sidii qumanyo roortaaye
Qalax iyo haddaan Aricad dego la ima qoomeene
Markaan qolalka reer Diini tago qaali baan ahaye

Degmo kula qajaariyo ciddoo kula qaraamaad ah
Xeeryaha qusaarta leh barnida lagu qadaynaayo65
Arigoo quruuruxa dharkoo qaadasho u hoo ah
Qunba subag ah geel qiimi liyo qadow la heenseeyey
Waayeelka taladuu qasharay geedka lagu qaybsho
Qaatoyda dirireed kolkay qaylo soo dhigato
Dhallinyaro qamaam waalan oo qalabka boobaysa70
Waxaan adiga kugu quudin jirey qolo kalaan siine

Qalanjaha maroodiga ninkii waayo lagu qaybshey
Oo toban haruub oo qar jaran Eebe kaga quudshey
Tolankiyo qamuunyada ninkii labadaba u quuray
Oo qaar dambeedkiyo candhada feerka kaga qaaday75
Oo caanahuu qubay ilmadu qoysay baad noqone

Xaajada qumaatiga ayaa la igu qaataaye
Mar hadduu qalooc hadalku galo waa qaraarahaye
Qabkii ina Xariiboo kalaa layga qodayaaye
Ninkii qeyrki loo qiiray oo qoystey baan ahaye80
Fardo kala quluub bay nin rag ah qar uga tuuraane
Kolka awrka maan soo qabsado quusashaan ahaye

Walleese niman qabiilooyinaan qoonsi kala waayin
Wallee geel nin laga qaaday baan orod qashlayn waayin
Wallee qodaxi nimay saydhay baan qoombin laga waayin85
Wallee nimuu Illaah quudiyaan cidi ka qaadaynin
Wallee Eebbahay nimuu qadshaan qolo wax siinaynin
Wallee naag qab weyn iyo rag baan qiro heshiinaynin
Wallee qoys basari leedahaan waana qurux yeelan
Wallee milicdu nimay qabatay baan dhididku qoyn waayin90
Wallee nimaan quraan dhiganin baan qaalli noqonaynin
Wallee qaaxo nimay hayso baan soo qufaci waayin
Wallee reer qorfiyo hawd degaan oonku qaban waayin
Wallee naag qabow kaa heshaan qabasho kaa deynin
Wallee tuug la daba qayliyaan qoobka rogi waayin95
Nin qasaare galay baan wallee qoomamo ilaawin
Wallee nimaan is qabanoow wanaag igama sii qaadid

Qabiltiyo nikaax naagahaa qaata meherkiiye
Qabbaanimo ninkii iga damciyo ii qasaal marada
Allaylehe Illaah iguma qaban qoorye xeradaye100
Waaryaan aniga xaajo aan i qaban la ila soo qaadin!

.
.
.

DHAMMAAD

Maanso: "Qab Qab Dhaafay"
Wq Abwaan Ayax Maxamed Dhawre (AUN)Dhambaal u dir qoraagan? Tuuji magaciisa!

HANKIYO NOLOSHAA IFTIIN AH

2011-12-19T22:12:00.006+03:00

Aad iyo aad ayaan kuu salaamayaa Yuusuf Wayeel runtii waxa xaqiiq ah qofka dadnimadaada iyo jiritaankaa kugu qadarin waayay haduu ku du qadariyo qabii Allaylehe ha kaala maqnaado. Waayo aduunyada intaa le'eg, magcaga Soomaali maanata waxa aasay ee asaagii ka reebay; waa qabiil. Waxa halkaa taagayna waa qabiil. Waxa in badan mustaqbalkooda ku dheelayna waa qabiil. Markaa Ilaahay waxaynu ka baryaynaa oo aan leenahay: Ilaahayoow waxa dhaama noogu badal, oo quluubta in badan oo inaga midana, ka maxasan.

Waa cudur aan daawo lahayn; waaxa maanta asaageen inaga reebay ma aqaan halista intaa le'egi halkay inooga timi iyo meesha ay inaga sooraacday; balse waxan filayaa jiilasha danbe inay aasi doonaan magacaa shaydaan ee ka awoodda batay: wadaniyadii,dawldnimadii,midnimadii, iskuduubnidii, wadanoolaashihii, walaaltiminadii, iyo wanaagii Somaaliyeed.

Dhamaan inaa aasheegay iyo qaarkaloo badan waxa hubaala inuu ka awood badan yahay Waadna dareen santay walaal.

Dhamaantiin aad ayaan idiin salmayaa waxan leeyahay walaalayaal meel kasta oo aad joogtaan ha laga shaqeeyo sidii masiibadan ina haleeshay badalkeeda loo heli lahaa; loona tallaali lahaa ubax cusub oo ku faafa dhamaan dhalinyarada mustaqbalka.

Hankiyo noloshaa iftiina
Hogaanka sanbaa hagaagsan
Hawraartuna waa tilmaanta
Hugeeduna waa asluubta
Hal hayska wanaagsan weeye5

Qof kii hibo kugu lamaansha
Haybtaadana kugu hogaansha
Hungiyo waa hedadaw e

Anoo hamigayga toosan
Kuhiigsada heeladayda10
Ku hawlgala haawantayga
Hayb iyo nacabkeed kaguura

Hibiyo waa sharaf haboone
Midnimadaa lagu hantaaye

Hujuunka darenkan muuqda15
Helaya waa iga jawaabe

Maxaan hayb iyo dirsooca
Ku waayay halyayo doora
Maxaan ku hagaasay teeda
Maxaan ku hilmaamay duunyo20
Hal iyo nirigteed kuwaayay

Habsaanka maxaan ku foofay
Hir iyo waa hayjadeede
Habowga maxaan dayoobay
Hilaadaha ii bidhaamay25
Ka leexday hadoodilkooda
Hoosiiska maxaan run mooday
Hawadu ilasii fogaatay

Hanfiga iyo hoohadkiisu
Intuu ihaaraati jiidhay30
Maxaan hibadii aduunka
Ku wayay anaa hogaana
Qabiilku muxuu iheeray
Muxuu halistayda taabtay
Halbowle muxuu igooyay35

Barbaar hanadaan ahaaye
Maxaa halis ii bidhaantay
Maxaa hugun ii baxaaya
Maxaan hawo ula kacaamay

Intii hirdan aan ku booday40
Inataan hebel hebel kuwaayay
Hadaan hodankayga buuxa
Dhirtiyo hadhacayag waabto
Hoobaanta bislaatay maalo
Miyaan hurilaa aduunka45

Hogaanka iga xumaaday
Horseedkaa iga habaabay
Waayeel ihagaa dhamaaday

Intii hufan baa idlaatay
Hanbaan jirin lagu hagaago50
Hubaal iyo waa wardoone

Dantaydan haloday heedhe
Kumaa hoga iyo daluunta
Haadantay bari kaduushay
Hogaanka u tuuri doona?55

Raboow hilinkaaga toosan
Raboow hawadaada miigan
Raboow hodankaaga buuxa
Adaa hodanee aduunka
Intii hibo ila wadaagta60
Hunkay wada maalayaane
Raboow ku hagaaji tooga

.
.
.

DHAMMAAD

Maanso: "Hankiyo Noloshaa Iftiin Ah"
Wq Abwaan Maxamed Yuusuf TimirDhambaal u dir qoraagan? Tuuji magaciisa!

CODKEEDII MIYAA I DILI WELI?

2011-12-12T10:43:00.052+03:00

Marwo Kinsi Xaaji Aaden (A.U.N.)

Heesta aan ugu wada jecelahay heesihii ay qaadi jirtay, waa "Wejiyaal Is Xasuusta"; mirihii Abwaan Axmed Saleebaan Bidde weeyaan, iyo laxankii Ustaad Cabdikariim Faarax Qaarey (Cabdikariin Jiir). Marka aan Kinsi, codkeeda, maqlo ba; ma waanay wadane iyo oogadu ba i wada jiriiricoon! Illayn adduun "war iyo sheekaa ka hara" e: Kinsi waxa ay ka mid ahayd hooballada Soomaaliyeed oo badanaa, kuwoodii, asii weliba na, ugu sii wada luuqda wanaagsanaan jiray. Waa cod, kaa aamusay. Marwo Kinsi Xaaji Aaden Aw Xuseen (AUN), kolkan se sida ay u xareedin "Wejiyaal Is Xasuusta," walow ay kataggan tahay siyaabihii hore; haddana waa kalatagganaan aan sina uga duwaneyn tabaheedii hore, balse waa tab ah—allaylee, si gooni ah.

.
.
.

DHAMMAAD

Maanso: "Wejiyaal Is Xasuusta"
Wq Marwo Kinsi Xaaji Aaden Aw Xuseen (AUN)Dhambaal u dir qoraagan? Tuuji magaciisa!

CURIS: AFKA HOOYO

2011-12-06T12:09:00.034+03:00

Wq Idiris M. Cali Dhambaal u dir qoraagan? ← Guji xarigga!

Qoraallada Idiris
Kala Saaruhu, Muu isa Saaro?
Xog la isu Sheegaa, Xasarad ka Waaweyn?
Tiraynta Maansada
Hawsha Gorfeeyayaasha Maansada

Sida uu u qeexay Siciid Cabdilaahi Cabdi, afku waa “erayo dhawaq leh, dhadhan leh, dhismayn leh.” Isla qeexistan waxa ku dhan inta habdhisyood ee uu afku ku salaysanyahay, kuwaas oo kala ah: Habdhiska erayga, codka, macnaha iyo naxwaha. Afartan habdhisyoodi waa ay isku maranyihiin; midba na midka kale ayuu dheellitiraa. Ugu horraynta, waxa ay saddexda habdhisyood ee codka, macnaha iyo naxwuhu falkaan erayga, oo eray na cod (dhawaq) iyo macne (dhadhan) iyo naxwe (dhismayn) kama maarmo, badankana kumaba suurtoobo li'idood. Hababkani wadajir ayey deeto afka gebigiis u daaliciyaan. Sidaas daraadeed, dhigis iyo dhihis ba, afku waa erayo dhawaq, dhadhan iyo dhismayn ba leh.

Unugga codka waxa la yiraahdaa ‘tibix.’ Tibix kastaayi waxay leedahay aste u summad ah si uu qorriinka afku u suurtoobo. Tibxaha afka Soomaaligu waxay u kala qaybsamaan shaqal (oo 5 tibxood oo dheer amma gaaban kala ah) iyo shibbane (oo 21 tibxood oo aamusan ah). Tiroba tibxahanu waa 26, marka asteyaashooda loo eego. Tibxaha oo la is raacraaciyo waxay dhalaan dhawaq amma dhawaqyo. Dhawaquna waa xubinta ugu yar ee codka, waxaana lagu magacaabaa ‘alan’ (jamac ahaanna ‘alamo’). Alamadu waxay u qaybsamaan laba: 1) kuwa ka dhasha shaqal (amma tibxo saafi ah) iyo 2) kuwo ka dhasha tibxo isku-jir ah, oo shaqal iyo shibbaneba leh.

Unugga macnaha waxaa la yiraahdaa ‘malan.’ Malanku waa hal-alanle macno sameyn kara—waayo waxaa kala jira hal-alanleyaal aan macno samayn karin, sida: ‘lil,’ ‘lir,’ ‘riw,’ ‘bi,’ iwm., iyo hal-alanleyaal macno buuxa sameeya, sida: ‘bax,’ ‘tag,’ ‘hu’,’ ‘aag,’ iwm. Xubinta ugu yar ee macnuhu waa ‘eray.’ Erayada oo la is raacraaciyona waxay sameeyaan qurub-weedheed(yo) amma weedh(o).

Waxaa erayada sameeya alan amma malan ammaba labadaba. Erayada ka qodma alamada ayaa ka badan erayada ka qodma alamada. Erayada alamo khaas ah ka qodma waxa u tusaale ah: ‘asaag,’ ‘wareeg,’ iwm. Sababta oo ah, alamada ‘a’ iyo ‘saag,’ ‘wa’ iyo ‘reeg’ midnaba ma aha malan, amma alan macno xambaarsan. Marka ay alamadani isku tageen ayuun bay macno la soo baxeen.

Dhanka kale, erayada ka qodma malamo khaas ah waxa u tusaale ah: ‘roob’, ‘cunsur,’ iwm. Erayga ‘roob’ waxa uu ka koobanyahay hal malan, ka ‘cunsur’ na waxa uu ka koobanyahay laba malan, oo kala ah ‘cun’ iyo ‘sur.’ Labadan malani waxay iskood u sitaan macnayaashooda u goonnida ah, marka ay eray wada sameeyaanna waxay keenaan macno saddexaad. Waana tan ta sahasha in malamo la isku hag-hagaajiyo, si ay erayo kakab ihi u samaysmaan—afkuna uu ku eray-bato. Tusaale ahaan:

‘war’ + ‘sheeg’ = ‘warsheeg’
‘dhul’ + ‘bar’ = ‘dhulbar’
‘jac’ + ‘roor’ = ‘jacroor’
‘goob’ + ‘joog’ = ‘goobjoog’

Tusaalahan saddexaad aynu ku eegno erayada ka koobnaada alamo iyo malamo isku dhafan, sida: ‘wadar’ iyo ‘walaac.’ Erayga ‘wadar’ waxa uu ka koobanyahay alanka ‘wa’ iyo malanka ‘dar’; erayga ‘walaac’ na alanka ‘wa’ iyo malanka ‘laac.’ Guud ahaan, alan iyo malan ba waxay leeyihiin sifooyin iyo siyooyin ay u dhismaan; waxayna ka soo dhilmaan unugga codka.

Haddaba, si ay erayo u samaysmaan, erayadanuna weedh(o) u sameeyaan waxa loo baahanayaa, oo lagama-maarmaan ah, habdhiska naxwaha. Waa habdhiskan ka innaga caawiya inaynu is fahanno. Waana habdhiskan ka innagu mideeya afka aynu ku wada xiriirayno. Xididka habdhiskanina waxa uu ka sii hooseeyaa, xigmad ahaan, unugga codka, oo ah isha uu afkuba ka soo burqado. Mar kastana, habdhiska naxwuhu waa midkii saafa sida iyo sababta uu is-raacraacu (amma guud ahaan ba “dhisme”) ku yimaaddo, una hirgalo.

* Curiskanu waxa uu qayb ka yahay daraasad soo socota.

*** Maadaama oo aanan (Anigu) wada darsin sida ay erayada afafka adduunka oo dhami u samaysmaan waxaan digniin iyo afeef ahaan u bixiyay “badanka” in uusan erayga afku ka maarmin saddexda habdhis ee codka, macnaha iyo naxwaha…badanka. Afka Soomaaliga iyo afaf kaloo badan waxa khasab ah in ay saddexdaas habdhisyoodi wada falkaan erayga. Xitaa, erayada aan macnahooda la garan karin, ee mucjisada Qur’aanka u maragta ah, dhawaq, macne iyo dhisme (ka xigmad weyn dhismaha erayada kale ee caadiga ah!) ba waa ay leeyihiin. Hasayeeshee, macnahooda Eebbe uun baa og.

Qoraallada Idiris
Kala Saaruhu, Muu isa Saaro?
Xog la isu Sheegaa, Xasarad ka Waaweyn?
Tiraynta Maansada
Hawsha Gorfeeyayaasha Maansada

.
.
.

DHAMMAAD

Kasmobaadhis: "Curis: Afka Hooyo" | Nofeembar 21, 2011
Wq Idiris M. CaliDhambaal u dir qoraagan? Tuuji magaciisa!

EEGIYEHA WAYEEL

2011-11-25T12:21:00.026+03:00

Kdooro derbiga-eegiye hoose, eegiyaha aad doonaysid in aan daawadhegeysato.
F.G. Doolliga (mouse-ka) inyar dul dhig sawirka eegiyaha (video-ga) aad dooneysid ilaa aad ka maqashid cad yar oo ka mid ah isla heesta. Haddii ay kula wanaagsanaato; si aad u wada daawato, haddaba mar kale isla sawirka guji/riix uun.

.
.
.

Maxamed Mooge (AUN)

Hees: "Haddii Jacal Sir Laga Dhigo" | Axmed Saleebaan Bidde
Wq Maxamed MoogeLiibaan (AUN)Dhambaal u dir qoraagan? Tuuji magaciisa!

Unuunkii Daqaqamay

2011-11-24T10:46:00.012+03:00

Coobbo karsan, gaaddo caro la higaagan iyo indho gadaashoodu maran tahay ayay saddexduba ka sinnaayeen. Gararka waxa sida sayaxa uga saarsaarnaa abur yaryar ah, qawlalladana xumbo ayey ku lahaayeen, noloshana col bey la ahaayeen.

'Cadowga Ilaahay gawrac!' ayuu midi ku yiri mid kale.

Cadowga Ilaahay, duubiyadu sifaar bey ka dhuubnaayeen, dhafoorradiisuna sida moqorrada ayey markii roob da’o xareedda ceshan jireen. Shaarkiisa badhanka ugu korreeya ma ahee inta kale waa go'naayeen, kabihiisana labaduba midig bey ahaayeen. Maalintii uu dunida yimi ilaa iyo maantadaan oo laga kaxaynaayo qadaa-ma-dhergaan buu ku noolaa. Irsaaqadda samada ka soo dhacda gaari-gacan buu u dhigan jirey, maalintii wax u fuulaan habeenkiisa waa cashayn jirey, maalintii kale se , sidii kirli shaah lagu karinaayo isagoo ay calooshiisa biyo kululi is-laba-rogaayaan oo afka hunri ka sii deynaaya ayuu meel is-duuduubi jirey. Waxaana geeridiisa tebi doona afar iyo hooyadood uusan wax badan ugu oollayn oo saxariirka marti ugu ahaa.

Midka mindida haystaa markiisii hore nin naxariis badan buu ahaa oo aan jeclayn in uu dadka dhibo. Xataa xanjo uu meel ku tuuray in qof ku joogsado oo dhibsado ma uusan jeclayn. Haddana wuxuu rabaa in uu surka ka jaro nin aan wax dembi ah ka gelin, jirkiisuna dubaaxin iyo diirnax midna ma leh. Ogoobeey waxa sidaa u dooriyey waa arrimo meel ciriiri ah laga tusay iyo seeto maskaxeed oo loo gaabiyey. Dareenkii naxariiseed oo isaga iyo Aadanaha kale isu hayn jireyna waxa lagu gooyey fikrado ka xalleefsan mindida uu la soo gariiraayey.

'Khiikh' iyo 'Allahu akbar' iyo dhiig kalleeti ah dabadeed, mindidii baa ciidda soo taabatay, unuunkiina waa uu hordhigay. Unuunkii xayaabo ayaa indhihiisa laga feydey, xaalad hor leh ayaa isu bannaysay. Muuqaallo hirarkoodu is-riixayaan ayaa maankiisa tooreeyey. Hareeraha ayuu fiiriyey, mise dunidii hoosiis ayey gashay, cirkana waxa soo fuulay guulaamo daruuro madmadow ah. Sidii degello beelo abaareed ka ruqeen ayaa dhulkii siigooyin yaryari iska abaabuleen, oo dhawrkiiba inta isdoonteen, iskuna tidcameen, cirka isku shareereen oo iyagoo xawli ku wareegaaya dhirtii man iyo caleen kor uga muruxsadeen.

Isagoo xaaladdaa ku sugan ayaa waxaa dhacay qarax weyn. Markii uuradii, qiiqii iyo ololkii kor uga feydmeen ayaa waxa meeshii ku soo haray meydad Aadane iyo rajooyinkii laga qubay oo isdhex daadsan. Meydad duban, guban oo kogsan ayaa si qabyo ah midba meel u gorofsanaa. Meydad afka xoog u kala haya oo iyagoo qaylinaaya dhintay, welina sii wada qayladii oo ay cod u waayeen. Wajiyadooduna ay leeyihiin arag laga saso oo uu argagaxii sagootiyey kaga tegey. Waxaa ka mid ahaa arday shahaadadii oo qaar guban yahay kor u taagaya oo aad mooddid in uu oran lahaa ' meel dheer baan u socdey, wax weyn-na waan noqon karey haddii fursadda aan la i waasiiyeen '. Dabadeed waxaa la maqlay foori-geeriyaad dhuudhuuban oo ay durbaanka u tumayaan hooyooyinka laabta iska garaacaayey. Unuunkii waxaa u muuqday daaro haawadey oo ay daaqadaha iyo albaabbadu isu fooryeen, daahyada baalbaashanayaana ay dayro soo hurgufayaan. Waxaa dhabatay qarqaryadii gabagabada oo welwel iyo walkadaad uu noolaha beerku la ruxmay. Unuunkii wuxuu is yiri ' maanta waa maalintii la hadalhayn jirey, oo ay dunida dhagaatiyadu u go'i lahaayeen, dhardhaarradeedana la kala tuuri lahaa- Maalintii Qiyaame ' Unuunkii, arrimaha la soo dersey ayuu indhaha ku hayn kari waayey markaasuu dhinaca kale isu dadbay. Haddii uu cabbaar hiyiga ka daqaqamay ayuu hogtey, oo midig deyey, mise waa cidla’, bidix buu misna deyey mise waa ciirsila’. Dib buu fiirshey mise waa duug iyo dambas. Markaasuu garwaaqsaday in fursadihii waqtigu kaa dhacay aan dib loo caymin Karin, Soomaaliduna haddii ay mustaqbalka ka fekeri lahaayeen in ay mar hore arrintooda xallin lahaayeen, waqtigoodiise ku dhammaaday sidii ay arrimo horay u dhacay hadda u baajin lahaayeen iyagoo tagtada u legdan welina xoqanaya haarihii hore. Markaasuu hor fiiriyey mise waa hir iyo laac, suu xaggoodii buu u daqaqamay.

Wuxuu arkay wiilal xeebta qaarna ku dabaalanayaan, qaarna kubbad ku cayaarayaan. Wiilashii waxaa u yimi wadaad gaggabsan, oo inta la hadlay oo muxaadaro u bilaabay. Wuxuu uga sheekeeyey in wiilal iyaga la fac ahaa oo ereyga Alle inuu korreeyo naftooda u huray ay Rabbi marti u yihiin oo uu ku casumey daaro isku qoofalan oo ay ku yaalliin geedo miro la ciirciiraya iyo weliba gabdho sanqaroorka la moodo garanuug ubax daaqeysa, indhahana deero dhalatay. Markii uu sheekada halkaa marinaayey ayaa wiilashii mid ka mid ahi kubbad ku soo didiyey oo gafuurka kala helay. Markaasaa quraaradaha indhaha oo uu sanbuuqada ku watey iyo koofiyad dhalada ka saarnayd midba doc u finiinay, isagiina inta gadaal u dhacay buu qadaadka sidii dubbe dhulka ugu dhiftay. Dabadeed inta ka xaaxaabsaday ayuu isagoo maskaxda ka dhutinaaya, arrimaha Soomaaliyana kala sii baxaaya faro ciddiyahooda xinjiro ka lushaan, wuxuu ka hortegey mugdigii fiidnimo oo soo ekaanayey, dabadeedna mugdidii bey is-yeesheen.

Unuunkii markii uu arkay sida wiilashii ay wadaadka Alshabaab ugu gacan sayreen ayaa wajigiisu hillaacyo bixiyey, oo uu yididdiilada u muuqatay qalbi aan ku oollayn ku guntadey. Dabadeedna inta aayar dhoolbiray ayuu af muggii hamaansadey, oo inta carrabka qawlalka bidix ka lalmiyey samada meesha casar ka soo galo ku dhaygagay. Kolkaasaa qaarkii dambe oo inteedii sii rafanayey isna dhaqaaq joojiyey.

Saddexdii gawracay markay arkeen in uu go’ay ayey iyagoo sidii dhurwaayo u wirxaya waxay jeego-jeego ugu daateen haadaanta doqonniinada oo maskaxdooda ka qodnayd. Markey salka herdiyeen ayaa dhinac walba waxaa kaga soo burqaday dhiig xawli ku butaacaya oo iyagoo weli rafanaya harqiyey. Muddo kooban ayaa guntimo hawo ah oo sambabbadooda ka soo fagmaayey dhiiggii dul sabbaynayey kor uga soo ‘bud-bud’leeyeen. Markey xagga tagaan waxay filanayeen in ay soo dhoweyn doonaan shimbiro qurux badan oo u sii gelbin doona guryo raaxo oo gabdho xadatoonayaa ku sugayaan. Mase noqon ee waxaa soo balleeyey ceeryaamo madow oo ka soo afuufmeysey dululaati weligiisba sii hulan. Kolkaasaa iyaga iyo rajadoodiiba inta dabaysha la raacsiiyey waxay ku shalwadeen dalandawlka illowshaha, markaasey xusuusta ka tirmeen.

.
.
.

DHAMMAAD

Sheeko Gaaban: "Unuunkii Daqaqamay"
Wq Maxamed Aadan CiiraaleDhambaal u dir qoraagan? Tuuji magaciisa! | Nofeembar 18, 2011

Hoggaanka Urur-Siyaasadeedka NASIYE oo Iska Barraxay Hadal-hayn soo Noq-noqotay (Sawirro)

2011-11-22T09:12:00.017+03:00

Hargeisa, November 20, 2011, (Weedhsan)– Hoggaamiyeyaasha urur-siyaasadeedka Nasiye ayaa markii ugu horreysay ka hadlay mawqifkooda ku aaddan go’aankii ay dhowaan golaha Wakiilladu ku laaleen diiwaangelintii cod-bixiyeyaasha, iyaga oo sheegay in ay taageersan yihiin go’aankaas, sababa jira awgood.

"… Haweenka Somaliland… Nasiye… ururkani waa mid idinka idiin furan." ~Farduus

Hoggaanka ku-meelgaadhka ah ee urur-siyaasadeedka Nasiye oo saaka shir-jaraa’id ku qabtay Hudheelka Imperial ee magaalada Hargeysa, waxay xuseen in laalista diiwaangelintu tahay mid loo baahnaa, maadaama ay jiraan dad badan oo dhalinyaro ahaa oo aan wakhtigii diiwaangelintu dhacday qaan-gaadhin, laakiin maanta gaadhay da’dii cod-bixinta iyo maadaama oo gobollada Sool iyo Sanaag aanay diiwaangelintu sidii loogu talo galay uga qabsoomin.

Guddoomiyaha ku meel gaadhka ah ee Ururka Nasiye Md. Axmed Muxumed Cumar oo shirkaasi jaraa’id ka hadlay ayaa u mahadnaqay taageerayaasha ururkooda, isaga oo waxba-kama-jiraan ku tilmaamay hadal-hayn soo noqnoqotay oo ururkooda ku sheegtay mid Madaxtooyadu ka dambayso. Guddoomiyuhu wuxuu ku dooday in aasaaska ururkoodu ka soo jeedo aaraa iyo afkaar isbeddel xambaarsan, kuwaas oo ay si madax-bannaan ugu midoobeen qaar ka mid ah dhalinyarada dalku.

“Hadallada saxaafadda ku soo baxayey ee ah in ay xisbiga lug ku leeyihiin xubno ka tirsan Xukuumadduna waa waxba kama jiraan,” ayuu yidhi Guddoomiye Axmed Muxumed, isaga oo dooddiisa raaciyay, “Sabab la noogu eedeeyana ma garanayno, waana dacaayad ay ururrada kale qaarkood fidiyeen”.

Guddoomiyaha ku meel gaadhka ah ee urur-siyaasadeedka Nasiye waxa uu sidoo kale faahfaahin ka bixiyay hawlaha ay ku fooggan yihiin, isaga oo tilmaamay inay ku gudo-jiraan yagleelka aasaasiga ah ee ururka. “Waxaannu magacawnay guddidii ururinta dhaqaalaha ururkani ku hawl galayo, waxaana ka mid ah Buraale Jibriil, Maxamed Xuseen Dhabbeeye iyo Farduus Siciid Dirir. Taageerayaashayada waxaanu u sheegaynaa in uu u furan yahay ururku oo ay ka qayb qaadan karaan horumarintiisa” ayuu hadalkiisa raaciyay Guddoomiye Axmed Muxumed.

Maxamed Xuseen Dhabbeeye oo ka mid ah hoggaanka ku-meelgaadhka ah ee ururka Nasiye ayaa si qoto fog uga hadlay mabaad’iida gundhigga u ah aasaaska ururkan, isaga oo ku dooday inay isku taageen ka-midho-dhalinta isbeddel ummadeed oo ku dhisan afkaar saliim ah iyo aragtiyo cusub. Md. Dhabbeeye waxa uu ku nuuxnuuxsaday sida ay uga go’an tahay inay ugu loollamaan jagada hoggaamineed ee dalka, isaga oo dhalinyarada Somaliland-na ugu baaqay inay taageeradooda ku biiriyaan Nasiye.

Maxamed Dhabbeeye waxa uu sidoo kale is dul taagey aragtida ay urur-ahaan ka duulayaan iyo waxa ay kaga duwan yihiin ururradii hore iyo kuwa cusub ee hadda lagu dhawaaqay, isaga oo sheegay in Nasiye yahay mid la wada leeyahay, halka ay ururrada kale ka yihiin kuwo ay cid gaar ahi leedahay.

Farduus Siciid Dirir oo ka mid ah masuuliyiinta ururka oo halkaasi ka hadashay ayaa haweenka reer Somaliland ugu baaqday in ay ka qayb qaataan horumarinta iyo taageerada urur-siyaasadeedka Nasiye. “Haweenka Somaliland waxaan ugu baaqayaa in ay ka qayb qaataan horumarinta urur-siyaasadeedka Nasiye, haddii ururada kale la odhan jiray boqolkiiba intaasaad ku leedihiin ururkani waa mid idinka idiin furan,” ayay tidhi Farduus Dirir.

Si kastaba ha ahaatee, waa markii ugu horreysay ee urur-siyaasadeedka Nasiye si toos ah uga hadlaan mawqifkooda ku aaddan diiwaangelinta iyo hadal-hayn soo noqnoqotay oo ururkooda ku riixday docda madaxtooyada.

.
.
.

DHAMMAAD

Maanso: "Hoggaanka Urur-Siyaasadeedka NASIYE oo Iska Barraxay Hadal-hayn soo Noq-noqotay (Sawirro)"
Wq ©Weedhsan CorporationDhambaal u dir qoraagan? Tuuji magaciisa!

Qaraami: " Liilalaaw," wq Maxamed Mooge

2011-11-19T01:10:00.009+03:00

MAXAMED MOOGE (AUN)…

Qaraami: "Liilalaaw"
Wq Maxamed Mooge LiibaanDhambaal u dir qoraagan? Tuuji magaciisa!

KALAGURAN

2011-10-19T13:17:00.124+03:00

Wq Abwaan Maxamed Ibraahin Warsame ( Hadraawi ).


Abwaan Hadraawi. Kalaguran. [Jaamacadda] Hargeysa, Oktoobar 19, 2011

"Hadraawi waa ruux… damiir nool leh oo ay damqeyso… dhib kasta oo Soomaali… heysta." (Yusuf Aybakar Shadoor: Abwaan Hadraawi iyo Awoodda Ereyga ).

Hargeysa, October 19, 2011, (Weedhsan) -- Abwaan Maxamed Ibraahim Warsame ( Hadraawi ) ayaa curiyay maanso cusub oo ka warramaysa nolosha, taas oo uu galabta ku soo bandhigay Jaamacadda Hargeysa.

Tixda uu Hadraawi soo bandhigayo oo ka kooban in ka badan 600 oo sadar, ayaa waxa loogu wanqalay "Kalaguran." Maansadu si qoto fog uga warramaysa nolosha iyo sida ay u lammaan tahay oo ay xumaan iyo samaanba u leedahay.

Maanso kale
Dhulgariir
Sirta Nolosha
Dabahuwan
Awaaltiris
Gudgude
Galaal

Haddaba Maansadan oo uu Abwaanku si khaas ah u soo gaadhsiiyay Mareegaha WEEDHSAN (www.weedhsan.com), waxa qoray, isla markaasna qoraalkeeda tifaftiray Maxamed Saleebaan Cumar oo ah Agaasimaha Xarunta Suugaanta Hadraawi, Center for Hadraawi Literature — Kala xidhiidh faahfaahin dheeraad ah, + 252 2 4160271 ama halabuur@hotmail.com, mohamed.omar@hadraawi.org ama contact@weedhsan.com. Saxaafaddu way xigan kartaa, laakiin isha xigashada waa in la muujiyaa.

Hadraawi, Maxamed Ibraahin Warsame. Kalaguran. Isha: Weedhsan. Maansadu waxay soo if baxday May 27, 2010, waxaanay ku ibofuratay:

Qof hadduu kalgudan yahay
Birmageydo sudan yahay
Gorka iyo saliilkiyo
Dacartiyo gubnoodkiyo
Gudur laguma sooree05
Ama waa ganuun sii
Ama galax ku sooryee
Ama xagal u geedee
Hadday gaajo kulushahay
Asaan gowska loo hayn10
Murti guun ah deeqsii

Sida Gaannigii Cumar
Ama Gun iyo Baar eeg
Hibo loo gabbala tiri

Cali Jaamac guurguur15
Falfaloosta guux dheer
Bari iyo Galbeed saar
Lix god buu mar wada degey

Goof iyo xabaaliyo
Xarbi geeri badatuu20
Gocashada la sara kacay

Kama tegin galaydhkii
Kasha nool gilgili jiray
Gabay Maxamed Nuur Fadal
Gunnimuu ku diidee25
Miyuu gaaxshay hawraar?

Ismaaciil Miraa goor
Yidhi kibirku waa gaas
Xolod beelo lagu gubo

Gudbantii Ugaas Nuur30
Ee gurada weynayd
Goorba waa la weriyaa

Ninkii gooha dheeraa
Gaadaalihiisii
Garri Timacaddaa siday35

Sida fiinta galabeed
Ama galawga jiilaal
Gama’ Cali Xuseen diid

Samo lagu gudboon yahay
Iyo gaasas wada yaal40
Gartaas Saahid baa naqay

Godol maanka Yawlaa
Intuu goorba sahansado
Hadba soo gedkici jiray

Goleyaasha Iidaan45
Gudgudkiyo mirtiisii
Weli waa gal shiran tahay

Afay Galayaxiisii
Iyo goollibaadhkii
Gocashadu dul saarnayd50
Hadba soo gudgudanoqoy

Cabdillaahi garangari
Maansada gar-dhaladka ah
Hadba gooddi kala bixi

Gedgeddoonka Laanjeer55
Gubashada xiniinta leh
Weligii ma gamashiyin

Guurrti loo badheedhiyo
Cabdi Bucul ma gaasirin
Gelin qudha rugtiisii60

Maxamuud gandoodkii
Wuxuu geydh la sara kacay
Manjogoror ku taartaar

Aflow gooli baadhkii
Gololada sarbeebta ah65
Gararkuu ku tixi jiray
Iyana waa ma guuraan

Abwaan Qaasim guulguul
Goodaadsigiisii
Hadba geenyo heensee70

Xasan Muumin gaadgaad
Hadba soo gedgedaceli
Garka iyo taraaraha

Nin Gahayr la odhan jiray
Goolaaftankiisii75
Guntiguu ku sidan jiray

Bulxan goobo dirireed
Afar-geeslihiisii
Geyigoo dhan saamee

Af-Qallooc gargarabaxa80
Iyo geeddinololeed
Hadba gaawe saameel
Gaashaan nin sidan jiray
Iyo hibada geesiga
Gabayguna u fududaa85
Faraskana la golongolay
Ruuxii gartow sheeg?

Isna maydhax gumareed
Guntigiisa baadhbaadh
Gurrac jira ka sheekee90

Ina Baasaraciyo godob
Isba golongolkiisii
Garashada ag taalluu
Kaga diday gumeystaha

Heedhee Gammuutoow95
Darbadaaley geydhii
Gooshoorradeedii
Nin da’ weyni soo gaadh

Abshir-Bacadle gubashada
Jiilaalka gahangaha100
Laaskiisu kama gudhin

Rafad gololadiisii
Googgoosyadiisii
Geeduu ku dari jiray

Afcad goollibaadhkii105
Iyo labagarlayntii
Faras buu u gedobaray

Ina Raage galabada
Gooreynta ficillada
Hawaduu ka garan jiray110

Gudmo biyo cas gacansheyliyo gaacir iyo soomo
Guutada halkaas lagu yiqiin gororinteedii dheh.

Intani goosan weeyee
Guutiyo shan guutiyo
Weli gaasas baa maqan115
Galabtana rag baa nool
Gurmadna waa dambeeyaa
Haddaan geeri loo badan
La afuufin geeskii

Ragna guud ahaantii120
Wada geed lab maahee
Geeri baa dhammaysee
Guurtidii xulka ahayd
Gadhmadoobayaashii
Iyo guud cirroolii125
Dhirta geedka ruudda ah
Midhihiisa guran jiray
Murtideenna gaanka ah
Gurgurshaa ku rari jiray
Waxay guulo hooyeen130
Ma iska gole ka fuul baa?

Dadyow geeddigeennii
Beryo lagu galoollaa
Ma dhammaan ka guur baa?
Ma astaan gabowdaa?135
Garka iyo hoggaankiyo
Ma xadhkaha u goo baa?

Aaway gumaradeennii
Hiddihii gobta ahaa
Mayska galab carrow baa?140
Guurtidii xulka ahayd
Golihii aftahammada
Geyigeenna beri jiray:
Waxay goob fadhiisteen
Waxay gaaf wareejeen145
Waxay meel ku guuleen
Waxay goosan xulashiya
Isu soo min guursheen
Waxay laan galooliyo
Dhebi gaar ah diireen150
Hadba weedh ma guurto ah
Waxay gaassa bixiyeen
Godan iyo har buuxsheen
Intay geedsan beereen
Waxay gaasas laylyeen155
Ma gamaad abaaddaa
Gacmo madhan ka joog baa?
Arrinteennu gocashiyo
Galgal iyo fudaydiyo
Ma galoof la olol baa?160
Ma samaha ka guur baa?
Gabgabteennu xiisiyo
Ma gabiib istaagbaa
Galgalkiyo xig xigashadu
Ma Galbeedkudayashaa165
Iyo gaal isu ekayn?

Taladeennu gubashiyo
Mayska gees lo’aad baa?
Ma habeen gadood baa?
Dabadeed gar waa’ baa?170
Nolosheenna goofkiyo
God madow ku tuur baa?
Gurdanraaca ubadkiyo
Gulufkeenna kala lumay
Gashigeenna weli maqan175
Horta godobta yaa qaba?
Dhaqangaraca yaa siday?
Hadmuu beesha soo galay
Go’nay go’ina weynnoo
Gurrac bayna daashee180
Gawdiidka lagu jabay
Galabsiga maxaa dhalay?

Maxaa geydha yoontiyo
Gabayooxa ina baday?
Mici good ma fududee185
Maskaxdaa gidaadoo
Gudhay oo basaastoo
Damqashada ka guurtee
Lafageri ma jebinnaa
Goormaa la talantalay?190
Gunnimayna haysee
Miyaynaan gob noqon karin?

Alleylehe gu’ tirisadu
Gedmataye Dunwacanoow
Yaa awaashan kala gura195

In adduunku gamashiyey
Goblan tahay aqoontii
Golihii aftahammadu
Gebogebo ku dhow yahay
Nin gu’ weyni faallee200
Galabta iyo sheekada
Noloshiyo garkeedii
Hadba gabaygu meel fuul
Guur guur ku dheeraa
Garabdaarku faro baday205
Inkastay badh guran tahay
Garashadu ma sii deyn
Godadkiyo xiddigiskii
Galabtana min baa baxay
Weli lama gunaanadin!210

Gobanimada yaa yidhi
Hayska gaaxsanaatee
Garanwaa ku oodee
Hasha Garow la leeyahay
Dadku Gaydho ula baxay215
Gabankii wadwadi jiray
Lagu yidhi ku gaagixi
Afar goor dharaartii
Gorofna yaan la hoos qaban
Gabran baa dillaacdee220
Waa maxay go’doonkani?

Gaadhkamadegaa yidhi
Anigu waxaan garaadsaday
Iyadoo gayaxa maran.

Dacar wuxuu ku gaabsaday225
Waa goorma goorteed
Godol iyo abla'ablayn
Iyo gaawaheedii
Ka gabowday Maandeeq.
Booshari ka goodii230
Laba laba u geedii
Laba laba ka goodie
Markii ay garraadaha
Gacmihii ku daaleen
Wuxu yidhi galaalooy235
Waa maxay guhaankani?

Gabadh baa iyana tidhi
Googgaa raggaygow
Intayada garayskiyo
Garbosaarta xidhataa240
Weli waan gudaynaa
Gudin baannu weynee
Girif giriftu waa tii
Hadaad geel cas weydeen
Aynu wada gumownoo245
Gees dheerta dumarkiyo
Rida Garo dhammaanteed
Aynu wada gujaynee
Xera adhiga soo gala!

Guuguule wuxuu yidhi250
Cabdallaa gurracantiyo
Ka garnaqa layaabkoo
Halka loo gol leeyahay
Xogta sii god raacee
Galabtiyo ogaalkiis255
Nin ka gura u doon doon
Keyse guusha loo daa
Isna wuxu war gaadhsiin
Xerta gacantogaalaha!

Noloshu waa gun iyo baar260
Iyo laba is garab yaal
Ma gudboona weligeed.

Seban loo gabbalo deyey
Gobanimadu noolayd
Geyigeenna waxa jiray265
Aqal kebed galooliyo
Googoos ku xidhan yahay
Oo daawashada guud
Gunbur togan ka sheed dheer
Oo gumaro taal taal270
Gudihiisa shuunka ah
Gogol lagu cawaystiyo
Salliyada gargaranta ah
Gunti lagu furtaa jiray

Waa goorba goorteed275
Kalaguranta sii raac

Gedgeddoonka noloshiyo
Hadana gooshkan maanta ah
Gurmogo’an dhig laga jaray
Udub geed xun laga qoray280
Dhirta inan-gumeedka ah
Aqalgaabka soo baxay
Bac guduudan lagu xidhay
Guro yare ku magac dheer
Fadhi lagu gurguurtiyo285
Lagu galo dhabbacashada
Gudihiisa jaqaftiyo
Gurgur caagadood iyo
Lagu bilay garaabada
Gole lagu caweeyiyo290
Ka arradan gob caadkeed
Marka geeddi lagu jiro
Lagu qaado garabkiyo
God waraabahaa jira!

Ragna guurti weeyaan295
Gartu nimay u magan tahay
Iyo geedka damalka ah
Ama dhaadashada guud
Gacan iyo nin deeqsiya
Gogol iyo nin hirasha leh300
Gurigiisu madal yahay
Ama waa nin gedo weyn
Gadh cas buu ku caan yahay
Garabkiisa waxa sudhan
Gal kitaab ku nabad yahay305
Guubaabshe weeyaan
Garabdaar ku ladhan yahay
Wuxuu gaar u leeyahay
Dadku guri danbeedkiyo
Godka inay xasuustaan.310

Ama geesi lagu jabay
Marka gorodda lays daro!
Galayaxa rasaastiyo
Marka gumaca daallani
Iska gelin danbeedsado315
Ha iska gola fardoodee
Gabbashada dhufaankiyo
Marka fule gabgabo dhigo
Waxa guul la hadhi kara
Goobaha naf waaga leh320
Ninka geeri weheshada!

Kala guranta sii raac
Dhan kale gardaymood

Gododlaha shan caynka ah
Gudhantiyo madduunka ah325
Gacal lama caweeyaha
Cirro gocor ku taal taal
Giiryaale weligii
Aan goobna lagu tebin
Majin lagu gumaystiyo330
Gaafeedh shaxaadaha
Gadhku laba farraar yahay
Guri kama fogaadaha
Ganbo dumar ku jiifaha
Gunti dheerahaa jira!335

Hasha geela madida ah
Gurajoogta laaska ah
Godalkeedu baxan yahay
Marka doobi lala galo
Hadii xoor is laba guray340
Intuu jiidho gaawaha
Marba gaash dhulka u dhaco
Gobi waxay tidhaahdaa
Marti goor xun socotiyo
Gacal maqan ha lala sugo!345

Dhan kale gar-daymood
Kalaguranta sii raac

Geelna maaha sibir godan
Wada goodir maahee
Gabanteed ma korisiyo350
Candhosuufta gidirta ah
Gocosada cayuunta ah
Gaanyada dhegaa weyn
Gabno xoox la oloshiyo
Waxa jira gedgeda badan355
Iyo goojo beenleey.

Awrka gooni loo raro
Gurgurshaaga higilka ah
Bacadlaha gardaadkiyo
Guradiisa maqashiyo360
Gabannadu ka oriyaan
Wed hadduu gondaha jaro
La goblamo dharaartaa
Gobi waxay tidhaahdaa
Hilbihiisa lama geyo!365

Dhanka kale gar-daymood
Kalaguranta sii raac

Qoorgaabka cilinka ah
Afgamuurka nugulka ah
Nirig gaajo korisoo370
Marka caynka lagu gubo
Hadba gorof ku jiifsada
Goonbaari raratiyo
Gasle layliyaa jira!

Awrka geela lagu daray375
Hadduu goonni joog yahay
Gudcurrada daboolka leh
Bahalaha gudgudayaa
Gabbashada ku dhaafaan
Hadduu gaydha aarkiyo380
Galowdidiso leeyahay
Hadduu maalin gebogebo
Iyo guluf dardaro kulul
Galab weerar kediso ah
U daruuro gaashaan385
Nafta geed iskaga xidho
Gardarrada hor joogsado
Ku guntado amaanada
Hadduu hawl la golangolo
Galabtuu is hubin jiray390
Hadduu geela urursado
Il bannaan isugu guro
Luquntiisa geriga ah
Gondihiyo jilbaha dhigo
Hadduu doob gulgulo kulul395
Kaga nixiyo gooraan
Taltallaabsi gododliyo
Hadduu laafyo kala guran
La dhex maro gun iyo baar
Hadduu gaaso baxa rimay400
Goojada ka wada simo
Gobi waxay tidhaahdaa
Neefku gaado badanaa
Janan gaasas jebiyiyo
Lib garoomo sidatiyo405
Ma galaydh washiran baa?

Dhan kale gar-daymood
Kalaguranta sii raac
Waxa jira gaabaaxuur
Kushkushlaha gulaalka ah410
Karinlaha gar-dhaafka ah
Geela tiisa rimayda ah
Qaalmaha golmadhanta ah
Ku kufsada gelgelimaha!

Gammaanduulka cududda leh415
Waxaa goonni loo cugay
Farasgeriga huudka ah
Masgalaalka caanka ah
Iyo goobo tobanlaha
Garba daylka fiinka ah420
Iyo gorayga fiigga ah
Fangaraadku shuban yahay
Jilbogiirka coonka ah
Geelqaadka hibada leh
Gurdankiisa fooriyo425
Gabaddano ka dhalatee
Dhiillogelinta caan ku ah
Hadduu gaadagaadiyo
Gedla-soobax leeyahay
Gurxan iyo salsalisiyo430
Garbin iyo wahwahan iyo
Gurkanixiso leeyahay
Hadduu geed is maris yahay
Guulguulka cadowgiyo
Guddo iyo sas leeyahay435
Gabbashada ku caan yahay
Hadduu gaasas ku onkodo
Baqashada ku daba galo
Marba goosan kala hadho
Gartallowga ku hubsado440
Guutadii dabka lahayd
Garankeeda laga kaco
Guuldarrooyinkuu dhigay
Markuu soo gunaanado
Hadduu faano-gurashada445
Iyo faan-gilgilashada
Hadduu goobta dhimashada
Iyo meesha lagu go’ay
Intuu geesta uga baxo
Ka sanqadhiyo gawsaha450
Birta godad ka wada dhigo
Hadduu gaada-miratada
Iyo laabta ganatada
Iyo goobo tirisada
Midba goonni ugu jiro455
Gabay iyo tix leeyahay
Markuu guusha maragga leh
Gacantiisa ku hubsado
Haddii dayrta iyo gu’ga
Galaan miida lagu shubo460
Gobi waxay tidhaahdaa
Garo oo Bullaaloow
Geesigaad is raacdeen
Isaga looma geed tirin.

Kala guranta sii raac465
Dhanka kale gan waynaha
Gubadlaha qadhoonka ah
Baqalgaraca cooshka ah
Gunta wada caweerka ah
Gabax lagu shakaal iyo470
Guluf kuma hirtaa jira!

Hadduu qaaje godan yahay
Shalmad dhabaqguduudiyo
Gedef iyo qardhaasiyo
Gashan baal laglaga dheer475
Heensihiisu gaar yahay
Gole iyo shir magacliyo
Gelbisyada u tabobaran
Iyo gaaf toddoba baxay
Hadduu goollibaadhkiyo480
Goleyaasha dhaqankiyo
Goblejire ku caan yahay
Danan gooxa dhaliyiyo
Garri iyo raxraxan iyo
Cod ganaanan leeyahay485
Gobi waxay tidhaahdaa
Talow gabadh ma siinnaa!

Gibishiyo daruuraha
Iyo godolka raarida
Cir galgaalay jiilaal490
Hadduu keeno guulguul
Gilgil iyo fad daalacan
Marka godolku buuxsamo
Hadduu yeesho gooraan
Iyo goorba diga rogan495
Iyo gooha qalanjada
Dhan galbeed riddada hore
Gocomaale ka onkado
Golawguna la saro kaco
Gedihii la fili jiray500
Haduu goon-dhabaalaha
Iyo goorba carashada
Gudban iyo taxtaxan iyo
Sabaharan gondaha dhigo
Hadba galangal soo rogo505
Carrigana gal iyo daad
Galayaxa ka wada dhigo
Durba gogasha laga kaco
Hadduu guuraguuraha
Gali iyo ladh yoontiyo505
Gudgud iyo mir leeyahay
Gama’ lagaga saahido
Hadduu gaafan iyo hawd
Marsin iyo Gar loo gubay
Gaaroodi degeshado510
Jirdegooye dogobbo leh
Manja gororshe taag taag
Gudcur maararaw le ah
Gelin dhexe is jiidhaan
Wax layaab leh geystaan515
Garamaale sahansaday
Guban iyo ka dhaadhaco
Goballada saraareed
Gulus iyo cal iyo buur
Guulaamo kaga tago520
Dabadeed gondaha dhigo
Geriyaad basaas weyn
Geyigoo dhan maanshiyo
Guryo samo ka wada dhigo
Oo gaasas baalliyo525
Garawooyin heesaa
Shinbiraha goleeyaa
Marba goosan yeedheen
Oo gooha kala rogan
Godxariirro seeseen530
Gaaraabidhaankiyo
Roob la soo dhac goosh yimi
Marba goob xoraystaan
Sida beri gobaysane
Gu’gu magacyo leeyahay535
Dadka guurtidiisii
Garashada aftahammadu
Hadba garangar jeexaan
Golayaasha fiidkii
Codka goollibaadhka ah540
Guurdoon isugu tego
Dumar gaaridoodii
Saablayda gocoyada
Haamaha gal waynta ah
Marba gees u dhigayaan545
Hasha caano gubayaan
Gabanteeda hoos taal
Naasuhu ku gororaan
Guulaha Allaa lehe
Mahaddaas gun dheerta ah550
Nin galaan darsanayaa
Gooshaash rogrogashiyo
Gabay waa u fudud yahay
Gobi waxay tidhaahdaa
Galladaha Illaahay555
Kibir laguma gaasiro!

Dhanka kale gar-daymood

Gabadhlaha kaliileed
Gododlaha jartaalaha
Tumay guuxa kugu sira560
Fadal-weyne galabeed
Hogal dhaan ma gaadhiyo
Gawlgawlka caydhka ah
Shuux goror yar baa jira.

Kol hadduu gun leeyahay565
Garashadu u sahan tahay
Guurka waa la mahadshaa
Gabadhi waa ta hooda leh
Tobankii gu’ wada kaca
Golaladu mid weeyaan570
Iyada geeda lab baa dhala
Iyo qoys gargara baxay
Nin golyeed la jecel yahay
Iyo gaari magac weyn
Qaryad geel ku maqan yahay575
Maryaheedu giir ma leh
Gayngaynna kuma dhaco
Waa garays xidhxidhan tahay
Wayna guudad bilan tahay
Dhexdu waa gurguran tahay580
Gar cas bay ku xidhan tahay
Golxo iyo harharan iyo
Garboroganna loo daa
Waana foolal garan tahay
Indhaheedu waa good585
Fuleygey ku guushaa
Miyirkeeda lama garan
Sida loogu gacan-baxay
Gole-joogga xulashada
Geenyo weeye tabobaran590
Waa gashaanti heeg dheer
Hilbaheeda kala guran
Gabay laguma soo helo
Hayal lagu gardaadshiyo
Hanku waa u gaadiid595
Hiyigu waa u gaashaan
Gobanimana wow meel
Gol-daloolo qoontiyo
Gurrac iyo turxaan ma leh
Marka geeddi lagu jiro600
Marka garangar loo dego
Iyadu waa ka gaar dumar
Is-galaaliddeediyo
Is-gadhoodhinteeduba
Labaduba ma guuraan605
Midba goonnidiisuu
Biyo goror u leeyahay
Ma taqaanno gocashada
Gardarrada sokeeyaha
Uma gooro tirisee610
Gogol bay u fidisaa
Ma gidaaddo weligeed
Ma gumeeyo jiilaal
Seban xumi ma gaasiro
Hadalkeedu waa guun615
Waana gaabis badan yahay
Gelinkiiba waa weedh
Xadhig aan bir lagu goyn
Garka iyo wadnaha badha
Ayay laan galooliyo620
Ganta adag ku leedahay
Gedeheeda waayeel
Waa ta guutokoristiyo
Ganba weynta noqotee
Gudida beesha lagu daro625

Dhanka kale gar-daymood
Kala guranta sii raaac

Guumaysta xananka ah
Doqontiyo golweynta ah
Martu dhinac u guran tahay630
Goonbaarta fiinta ah
Gaaraayucuunta ah
Gungunuusta weligeed
Gocondhada xajiinta ah
Gurigeed ma jiratada635
Hadba gees u socotada
Gashan kabaha weligeed
Gaadhgaadhka lagu falay
Gocosada basarida ah
Jiif dheerta goborta leh640
Garashadu ka maqan tahay
Iyo goor xun hadashada
Geesaasta weligeed
Madhantiyo garraafta ah
Geed baas is marisada645
Wejigeedu gudhan yahay
Dhillis guur ma dayatiyo
Waxa jira gabaarrey.

Gebidhaca xisaabtiyo
Guulguulka naartiyo650
Kasha golongolkeediyo
Manjo-gorarka daalka leh
Gasariirka fara badan
Gulcubaha is daba yaal
Weji gabaxa muragada655
Isma garato qoysiyo
Gacal kala irdhooboo

Gabbashadu dhex taalliyo
Dhanka lagu gaboobiyo
Ninka guul hadhsanayaa660
Midba gaar u faalloo

Gebegebada maantaas
Kala-guurka food saar
Marka laysku kala guro
Gubniyada la kala diro665
Dadku labada geesood
Midba guri u kicitimo
Waa gunaanad xaajadu!

.
.
.

Maanso kale
Dhulgariir
Sirta Nolosha
Dabahuwan
Awaaltiris
Gudgude
Galaal

DHAMMAAD

Maanso: "Kalaguran"
Wq Maxamed Ibraahin Warsame | Koodaar, Oktoobar 19, 2011

U SHEEG TAARIIKHDA SIDA AY TAHAY

2011-10-13T03:14:00.171+03:00

Wq Abuukar Sayid Cali ( Abukar Jamhuri )Dhambaal u dir Abuukar? ← Guji xarigga!

Muusigga Calanka Qaranka Soomaaliyeed

Nofeembar 21, 1949, Golaha Qaramada Midoobay waxay cod ku ansixiyeen in Talyaaniga loo dhiibo Maamulka Wisaayada muddo ku siman 10 sanadood si uu u gaarsiiyo gobannimo buuxda dalka Soomaaliya. Inkastoo go’aankaas uusan raali ka noqon ergaygii S.Y.L ee matalayay Soomaaliya halgame Cabdullaahi Ciise Maxamuud (AUN) wuxuuna hordhigay golaha in shacbiga Soomaaliyeed ay kasoo horjeedaan talyaaniga in dib uu ugu soo laabto Soomaaliya.

Qoraallo kale
Kaana Siib, Kanna Saar
Qoloba Calankeedu waa Cayn
Dix Dhagaxeed
Hohey Afrikaay Huruddooy
Halyeeyada Geeska Afrika

Talyaaniga wuxuu Soomaaliya ku soo laabtay Febraayo 2, 1950, isagoo wakiil ka ahaa Qaramada Midoobay; waxaana la socday dowladda Talyaaniga sadex dowladood oo kala ahaa: Masar, Philippine iyo Colombia, kuwaas oo fadhigooda ahaa magaalada Xamar, si ay u kormeeraan hanaanka Maamulka Talyaaniga uu u maareenayo dalka wisaayada loogu dhiibay.

Sadex dowladood oo kala ahaa: Masar, Philippine iyo Colombia…[ayaa kormeeri jiray] Maamulkii Talyaaniga

Markii uu Talyaaniga la wareegay maamulkii Ingiriiska kaga horeeyay wuxuu dadaal dheer u galay sidii uu kala qaybin lahaa taageerayaashii xisbigii dhallinyarada S.Y.L, wuxuuna abuuray xisbiyo kale oo isaga taabacsan, Waxaana dagaalo ka dhaceen Gaalkacyo 1950kii, Baladweyn 1951dii iyo Kismaayo 1952dii. isla sanadkaas 1952dii waxaa dalka Talyaaniga loo diray dhallinyaro Soomaaliyeed si ay tababar xagga maamulka ah ugu soo qaataan.

Sanadkii 1954^tii, markii ay dalka ku soo laabteen dhallinyaradii tababarka ugu maqnayd Talyaaniga, waxaa la dhisay Golaha Latashiga Dalka (Consiglio Territoriale)), kaasoo ka koobnaa 51 xubnood.

Sebteembar 6, 1954, wuxuu Golaha Latashigu ka dooday calanka uu yeelan lahaa Qaranka Soomaaliyeed; waxaana shirka gudoominayay Gasbarri oo Maamulka Wisaayada ka socday iyo ku xigeennadiisa oo kala ahaa Mudane Aadan Cabdulle Cismaan iyo Mudane Cabdinuur Xuseen. Calanka qaranka Soomaaliyeed ee golaha loo soo bandhigay la iskuna raacay wuxuu ahaa lafciran (buluug furan oo cirka u eg); dhexdana ay kaga taal xiddig cad oo shan geesood ah, leh na madaxyo siman, taasoo astaan u ahayd shantii Soomaaliyeed ee gumeysataha kala geeyay. calanka isaga ahaa, waxaa naqshadeeyay halgame Maxamed Cawaale Liibaan (AUN).

Calanka Soomaaliyeed waxaa markii ugu horeesay la soo bannaanbixiyay Oktoobar 12, 1954…

Calanka Soomaaliyeed waxaa markii ugu horeesay la soo bannaanbixiyay Oktoobar 12, 1954; xilli barqo ahayd, ayaana la saaray dhismihii “Officio Governo,” iyadoo ay dhinac surnaayeen calamada Qaramada Midoobay iyo kan gumeystihii Talyaaniga.

Haddaba ujeedada aan taariikhdan usoo diyaariyay waxay tahay, shalay oo ku beegnayd maalintii calanka qaranka Soomaaliyeed ayaa website-yada Soomaalida lagu qoray taariikh isku mid ah oo aan sax ahayn iyagoo ku sheegay in calanka la saaray 1951^kii; balse taariikhda ku xusan buugaagta la qoray ama codadka halgamayaashii Soomaaliyeed laga haayo ee waqtigaasi joogay; waxaa lagu cadeeyay in markii ugu horeesay ee calanka Soomaaliyeed la saaray ay ahayd 1954^tii.

Waxaan ka codsanayaa qaar ka mid ah warbaahinta Soomaaliyeed inay raadraac sameeyaan ka hor inta aysan qorin maqaalad ama kala qaadan, taasoo keeni karta inay bulshada si sax ah wax ugu soo gudbiyaan. Mahadsanidiin.

Tixraac:

1) Maxamed Ibraahim kac Liiqliiqato), "Dalkii Filka Weynaa ee Punt," Muqdisho, Feberaayo, 2000.
2) Sheekh Ismaaciil Maxamed Cali, "Xaggee ku Dambeesay Maandeeq," Muqdisho, Sabteembar, 1999, .
3) Wargayska Xog-ogaal, Tr. 5712, "Waraysi Halgame Daahir Xaaji Cismaan (AUN)," Muqdisho, 2008.

.
.
.

DHAMMAAD

Qormo: "U Sheeg Taariikhda Sida Ay Tahay" | Oktoobar 13, 2011 ag 1:25ar

Wq Abuukar Sayid Cali ( Abukar Jamhuri )Dhambaal u dir Abuukar? ← Guji xarigga!

Qoraallo kale
Kaana Siib, Kanna Saar
Qoloba Calankeedu waa Cayn
Dix Dhagaxeed

Dalkaygow: Dalxiis Kaagman Iman | wq Fadumo Qaasim

2011-10-07T10:27:00.040+03:00

Wayeel waxa uu tacsi murugo leh u dirayaa dhammaan qoys, ehelo iyo asxaabtii ay ka geeriyootay Marxuumad Marwo Faadumo Qaasim Hilowle (AUN). Hakisa (Qamiis), Oktoobar 6, 2011, ayay ku geeriyootay London, England. Ilaahay Jannadiisa Firdowsa ha ka waraabiyo. Aamiin!

Eebbow, Faadumo Qaasim, u Naxariiso. Aamiin.

Hees: "Dalkaygow: Dalxiis Kaagman Iman"
Wq Faadumo Qaasim Hilow (AUN)Dhambaal u dir qoraagan? Tuuji magaciisa!

HOGGAAN IYO HAWRAAR

2011-10-01T20:54:00.046+03:00

Siyaad Qaasim Dheryadhoobe[1], garaadle xagga murtida iyo gorfeynta xeerarka Soomaalida dhegsami[1] weyn ku lahaan jiray, ayaa maqlay, "Hooy! Siyaadow!"

Dib ha u yare qoraansado abbaartii looga ciyay. Mase waa nin, kaas oo, si tiigsad lahayd, isaga xaggiisii ba, u soo beegsanayay. kiiyoo soo xuurtoobay, ayaa ka daba yimi; uga na hadlay: geed ku yaallay meel Heblaayo, duqeyti ku hoos garramaysay, in ay kala garbixi la'aayeen.

"Siyaadow, Kaalay, oo dadkaan kala saar."

Siyaad se, in yarayd na, uma ba hakin; ratigiisii dhaanka ahaa.

Ninkii oo hanqaaro daraaddeed la qawadsanaa, ayaa fadhigii dib ugu soo laabtay. Guurtidii geedka, oday ka mid ahaa, ayaa se weydiiyay

"Maxuu Siyaad, ku cudurdaartay?"

Farriinside na, ninkii na, waxa uu sheegay in Siyaad ku soo yidhi uun:

"Nin hoggaan haya; hawraar ma toosiyo."

Maxay adiga kula tahay, ulajeeddadii laga ka lahaa hawraarta sare? Feejignow! Siyaad ma diiddaneyn, garta iyada ahayd, in uu wax ka galo. Ulajeeddada warkiisii oo kooban na; waxa ay ahayd:

Dhaan iyo dad kalasabaaleyn, waa laba howl; asii aan hal jeer la wada fulin kareyn.

Akhristow, bal haddee ka warran: ninka hoggaan qaran lagu aaminay; blase daldalan iyo seegsegnimo uga dhuunta — xaggaa diyaarad u kireyso; xaggaas na, dalal kale uga sii duulduul — ummaddii uu xilka u hayay na, ay baahi iyo harraad la wada ildaran tahay. Waa aan og ahay; ma aadan garan waaayin; hayeeshee, aan kuu sheego. Ina Dheryodhoobe, waxa fadhiga geedka kala weynaa: horta hore in reerkiisii, uu soo harraadtiro. Sidaas awgeed, ayuu in yar na u joojin waayay ratigii uu hoggaanka u hayay. Arrimihii geedka, goorta kaalintiisii uu ka geli lahaa; waa kaddib uun iyo mar reerkiisii u wada cokanaa. Akhristow, maxaad u maleyn, ka ummad dhan hooggaankoodii gacanta loo geliyay; isagii na, had iyo jeer ba, intaa ku hawlan uun, caammada na ku oran: "hoggaan iyo hawraar ba, aniga igu halleeya"? Kaagadaranta na, afkiisu waa beenlow; gacmohiisu na, waa tuugo.

"Nin hoggaan haya; hawraar ma toosiyo," murtidii Siyaad Qaasim Dheryadhoobe, waa maahmaah, ay Soomaalidu weliba isugu maahmaahdo.

.
.
.

Cagdhiyo

[1] Siyaad Qaasim Dheryodhoobe (≅1611—?), ku dhasay Ballida Xamur, Degaanka Dooxa, Galguduud, Soomaaliya.
[2]dhegsami ~da: magac wanaagsan, sumcad wanaagsan; qof wanagsan ku caabaxay.

DHAMMAAD

Murti: "HOGGAAN IYO HAWRAAR"
Wq A. M. YusufDhambaal u dir qoraagan? Tuuji magaciisa!

Axmed Gurey ma uu Dhiman | Codkii Shankaroon Axmed

2011-09-22T20:38:00.006+03:00

Geeri ama Gobannimo!

Hees: Axmed Gurey ma uu Dhiman Til. Tr. XSHMG/xxii/09/2kx11
Wq Shankaroon Axmed Dhambaal u dir qoraagan? Tuuji magaciisa!

Wahdiga Dugsiyada

2011-09-13T21:12:00.003+03:00

EEBBOW, MOOGE U NAXARIISO!

Hees: Wahdiga Dugsiyada Til. Tr. XSHMG/xiii/09/2kx11
Wq Maxamed Mooge Liibaan (AUN)Dhambaal u dir qoraagan? Tuuji magaciisa!

Caashaqa Adaa I Baday

2011-09-09T12:26:00.039+03:00

Wacadfurka Wiilkii Jacaylka

Daawo, Sahra Halgan, oo qaadeysa (Barasho Wiil) = (Kampala Adaa i Baday) = (Caashaqa Adaa i Baday)!—hees layaab leh. Ereyada heestan oo aad u fudfudud, ayaa iyagu na ah, wax loo muraaqoodo, loona qushuuco; waa se ereyo xambaarsan dareen baaxad iyo labaddaraadle murugo weyn—dareen dhegeysteha ku wareemi, hanqaaro ku jimeysan:

Cidlaa gabbal iigu dhacayoo
Anigaa gacaltooyo waayee
Illayn guri lagu hirtaana!

U fiirso, codkeeda murugeysan, iyo sida ay Sahra Halgan inoogu saaqsiin: caloolyowga iyo aramiga uu hablaha ku reebo—wacadfurka Wiilkii Jacaylka.

DHAMMAAD

Hees: "Caashaqa Adaa I Baday"
Wq Sahra HalganDhambaal u dir qoraagan? Tuuji magaciisa!

Maxaan Xabadeey ku Nacay

2011-09-08T20:35:00.009+03:00

Kinsi Xaaji Aadan Aw Xuseen(A.U.N.), Fannaanad Qaran, ma ba jirin awood iyada kahorjoogsan kartay gacaltooyadii iyo walaaltinnimadii ay u wada hayn jirtay Soomaalida oo idil. Ma og tahay se, Soomaaligii qabyaaladda ku qaraabta; waa Soomaali aan iskii iskugu filaneyn. Aniga, run ahaan, waxa walaal Soomaaliyeed ii noqon, qofkii yidhaa, "Anigoo ku hadlaya magacayga, iyo magaca reer Aniga…".

EEBBOW, KINSI U NAXARIISO!

Hees: "Maxaan Xabadeey Ku Nacay | Codkii Kinsi| Til. Tr. GXAFD/xiii/09/2kx11
Wq Kinsi,Kinsi Xaaji Aadan Aw Xuseen(A.U.N.)Dhambaal u dir qoraagan? Tuuji magaciisa!

Webiyo Isu Ooman | Luuqdii Magool (AUN)

2011-09-03T20:20:00.001+03:00

Xaliimo Khaliif Cumar ( Magool ), oo qaadeysa «Webiyo Isu Ooman ». Waa hees Abwaankii Soomaaliyeed ee jiitay Abwaan Xuseen Aw Faarax Dubbada (A.U.N) uu ku ag curiyay biligo yaryaraa ee uu ag istaaganaa jiinkii Omdurman, Suudaan: halka ay iska galaan Niilka Cad iyo Niilka Lafciran (buluugga ah).

Xuseen iyo Xaliimo(A.U.N)

Hees: "Webiyo Isu Ooman | Codkii Magool | Til. Tr. GXAFD/iii/09/2kx11
Wq Magool, Xaliimo Khaliif CumarDhambaal u dir qoraagan? Tuuji magaciisa!

Wejiyaal Is Xasuusta | wduq Kinsi iyo Xarrago

2011-09-02T14:57:00.014+03:00

Wayeel waxa uu tacsi murugo leh u dirayaa dhammaan qoys, ehelo iyo asxaabtii ay ka geeriyootay Marxuumad Kinsi Xaaji Aaden(AUN). Jimce, Luulyo 22, 2011, ayay ku geeriyootay Hargeysa, Somaliland. Ilaahay Jannadiisa Firdowsa ha ka waraabiyo. Aamiin!

Faallooyin ku Saabsan Kinsi

Saciido Sheekh Ahmed:
Yusuf Wayeeloow cod gaar ah oo aysan cidi la wadaagin dheh Illaahay ha u raxmado qof walbaa wuu tagayaa Illaahay tawfiiqda. Waxaan arkay video beri hore ahaa oo iga calool xumeysiiyay waan idinla wadaagayaa mase hubo sida uu xaqiiq u yahay iyo sida ay wax u dhaceen laakiin markaan arkay Marxuumadda oo nin uu kusoo duulayo aad ayaan uga xanaaqay ee bal ila arka Ma waxaan laga xanaaqin baa! Labadaasi calan ee aad meesha soo saartay, xaggeey jireen? Bal dalkii duullaankaas uu ka dhacay iyadoo masraxa saaran toloow ma kala xisaabtameen?
F.G. Labada Calan waa igu weyn yihiin laakiin fannaanadda marxuumadda sidaas umay qalmin. Hadda waabay innaga baxday laakiin wuxuu na xasuusinayaa video gani inaan nahay dad eber ah. Illaahoow geerida naxdinta leh wey nagu badatayee noo kala dheereey.

Anwar Maxamed Diiriye:
Saaxiib Yusuf Wayeel…Mahadsanid! Waxa la yiri "geeridu aqoontay kugu dishaaye", waagii Kinsi, Xarago Jecel & kooxdii Onkod heestan & riwaayaddii ay ku jirteyba la xafidsiinayey, waxa ay nala joogeen Lafoole, ciddii ku soo kortay ayaana garan karta..halkaa. Kinsi & Xarago oo labaduba aad u da' yar, codkooduna markaa deexasho & labeeneysi uu ku jiro, oo aan weliba weli xooxdii hore laga dhiijin ayey heesta xafidayeen..anaguna kama aynaan ag dhaqaaqi jirin. Marka uu Axmed Saleebaan Bidde oo ahaa hal-abuurka riwaayaddu dhawr shilin noo tuuro, waanu firxaneyney oo inta qasab bushka ka soo iibsanno ayaan dib halkayagii ugu sopo laabanayney. Illaahay walaasheen Kinsi Xaaji Aaden naxariistiisa faraha badan ha ugu naxariisto….Xaragoo ka sii horreeyeyna sidaa oo kale ha yeelo.Aamiin. "Xoortii laga dhamay xagaagii iyo xusuus ayaa geela lagu xero geeyaa… geeriyina geeljire & nin aadan garanayn ayey ku wacan tahay" ayey Soomaalidii hore oran jirtey.

Zahra Abdi
Wajiyaal is xasuustaa, wadnayaal is jeclaada! waayo waayo iyo xasuus fiican, mahadsanid wayeel! inagaa ku wacnaynee maxaad iiga wareegtay?

Mohamed Mo'alim Osman
Ilaahay ha u naxariisto Kinsi, heestu waxaad moodaa in maanta ay ka hadleyso, alla maxaan haybad aan lahayn, bilaash loo bur buriyey!!, ilaahay ha u naxariisto Marxuumad Kinsi, qoyskii, qaraabadii, ehelkii iyo asxaabtii ay ka tagtey samir iyo iimaan aan dhamaan alle haka siiyo, iyaduna Jannadii fardowsa alle haka waraabiyo aamiin aamiin aamiin.

Yusuf Wayeel
Mudane Anwar Maxamed Diiriye, salaan diirraan iga guddoon. Waxyaabo dhowr ah ayaan falladaadan wanaagsan ka kororsaday; sida walaalkeen Xarraro, geeridiisa; falladaadan ayaan ka bartay. Sida la ii lahaa "helaayo waa dhimatay, hebelna wuu dhintay"; heer waxa aan gaadhay aanan dadkaba ka wareysan: yaa nool, yaa se dhintay. Walaakeen Cabdullaahi Cumar, Ilaahay ha u naxariisto; haddaan se ogaan lahaa, Video-ga waan ku xusi lahaa geeridiisa.

AXMED SALEEBAAN BIDDE
=====================
Hal kale oo aad inoo sheegtay ayaan aad iyo aad, iyo aad aan ula dhacay, ugu na qushuucay. Waa ta ku saabasan "dhawr shilin" uu Abwaan Axmed saleebaan Bidde idiin tuuri jiray. Lacagtaas wax ka weyn ayuu se Soomaalida oo idil u soo tuuri jiray: maansooyin dhaxalgal ahaa, iyo ruwaayado madhaafaan ahaa. Allow se Abwaan Axmed saleeban Bidde ayaa maanta ogeysiiya, in ay weli ba jiraan dad Soomaaliyeed, kuwaas oo xasuustooda uu aad ugu WEYN yahay. Tusaale ahaan, xasuusta Abwaan kale -- wiil beri loo oqoon jiray Anwar Maxamed Diiriye. Illayn maanta qaran Soomaaliyeed ma jiro e, xasuustaaad isaga u haysid iyo faalladaan aad ku soo xustay ba; allaylee waxa ay isaga (Abwaan Axmed) uga dhignaan: BILLAD SHARAF, SHAADO SHARAF, iyo AQOONSI ( aan uu maanta jirin mid kaagaas oo kale ka sii weynaan karaya).
Aad iyo aad ayaan kaaga nahanaqi lahaa, fallaadaadan wanaagsan oo aad nala soo wadaagtay, xasuustaada, kolley aniga, siyaabo misana weliba sii kala gaar ah, ayay sii ii kala saameysay. Mahadsanid.

AminaFardus Saed Dirir:
Waxaan ku xusuustaa heesteedii,

Allahayoow dhib badanaa
Qof ka tegey dhulkiisii!

Iyo heesteedii kale ee ahayd,

Caashaqa ma baran weli
Mana beeninaayee
kuu boga'aye inanyahoow!

Geeridu waa xaq, Kinsi Xaaji Aadan waxay ahayd fanaanad qaran…. Magac, maamuus iyo xusuus gaar ah bay ka tagtay'e%hellip; Illaahay haw naxariisto.

Galayr Wadani:
Yuusufoow waxaan ugu jeclaa heesaha, kinsi, khadra, magool, hibo, binti, iyo shamso cumar, waxaan aad u jeclaa heesaha kinsi markay wada qaadayaan, Cabdilaahi Xarago, oo aan isku gobol ahayn iyo kinsi labadaba balse xarago waxuu saaxiib la ahaa walaalkay oo had iyo jeer anigoo yar ayaan arki jiray isagoo kitaarkiisa xanbaarsan oo qolka walaalkay ku garaacayaa, Kinsina waxaan aqaana aabbaheed Xaaji Aadan oo ahaa wadaad wadaadada dhirta dadka ku daweeya ee dawooyinka dabiiciga ah, ayuu yaqanay; waxuu yidhi hadda kahor, ayaa qolo reer burco ah waxay yidhaahdeen,

"Xaaji Aadanoow maxaad inanta fanka uga saari wayday?"

Su'aashoodii si dhib yar, ayuu uga jawaabay; oo waxuu yidhi,

"Adeer markaan arko iyada oo qaadaysa heesta tidhaahda, 'Mahiigaan jacaylbaa meel dheer i dhigaya i qaadayaa i dhigaya', ayaan is idhaahdaa waa kan sitee meel haku hubsado; marka markuu ama qaado ama dhigo ayaan ka saarayaa fanka."

Isaga oo ula jeeday, in qofku iskiis waxuu doorto; cidina uga maaro helayn Soomaalina su'aal dhaafayn. Waxay noqotay halhays iyo sheeko taariikhiya arinkaas. Kinsi Ilaahay haw naxariisto. Waxay ahayd qof dhinaca fanka magac ku leh iyada oo sumcadeedii fanaanimo wali haysatana oo aanay ku ciidoobin, ayay dhimatay.

Mohammed Aamiin:
Kinsi Xaaji Aadan Alle godka haw nuuro.

Ahmed Riiraash
Kolkay Socota laafyaha
Ama kaafi haweentahay
haday kor u qaado wajiga
Kaahideeyu nuurkaa
Kinsi lagu xasuustaa
Sowdkeeda kaafigiyo
Kaftan aad u dheer iyo
Kulankiyo mawjadaa
Kinsi lagu xasuustaa
ka talowday ifkoo,
aakhireey u kohotee,
kariimow Allahayow,
Janadii ku karaamee!

Kinsi Geeriyootoo | Wt Maxamuud Axmed Cabdalle (shiine)|July 22, 2011

Maansada ‘Kinsi Geeriyootoo’ ee Kinsi Xaaji Aadan, naxariistii jano Eebe haka waraabiyee, waxa igu kallifay samaynteeda, dareen faneed oo aan u qabay fannaanadda. Kinsi aad baan u jeclaa inaan codkeeda maqlo, illaa iyo markii aan yaraa. Intii aan qurbaha joogayna, waxay ii ahayd shucuur nool oo aan ku soo xasuusto dalkii hooyo. Kinsi waxay ahayd fannaanad ehelu sharaf ah, Soomaali jecel, xishood badan, oo dhaqankeedu ka duwan yahay kan marka ay masraxa ka meteli jirtay. Waxan qabaa in Kinsi Xaaji Aadan ahayd calaamad u taagan qarannimada Soomaaliyeed, sida fannaaniin badan oo weli qaarkood noolyihiin, qaarna ay xijaabteen, intii dagaallada sokeeye dalkeenna ka socdeen. Ilaahay ha naxariisto, denbigeedana ha dhaafo, aammiin!
_________

Fanka kaabihiisii
Kashiisiyo laftiisii
Kaah iyo iftiinkii
Kinsi geeriyootoo
Naf karaamo socotee
Kaalintay bannaysaa
Kohashadu ka joogtaa

Codka kaamilkiisiyo
Kaftan aad u dihin iyo
Kulankiyo masraxadday
Kinsi ugu horraysee
Koob kay ku qaaddaye
Naf karaamo socotee
Kaalintay bannaysaa
Kohashadu ka joogtaa

Kolkay quruxi kow tahay
Amay kuulato haween
Amay kohiso laafyaha
Kaafiday ahayd baa
Kinsi lagu xasuustaa
Naf karaamo socotee
Kaalintay bannaysaa
Kohashadu ka joogtaa

Soomaali waxay kohan
Kabankii macaanaa
Codkii kaamilka ahaa
Kinsi erayadeedii
Jacaylkuna ku koobnaa
Onkod keyseheedii
Kursigeedii Waabberi
Naf karaamo socotee
Kaalintay bannaysaa
Kohashadu ka joogtaa

Waxa kaydka noo yaal
Karaamiyo xusuus mudan
Kunfac baa u aayiye
Allow deyn ha kaga dhigin
Macsi lagu kulaaliyo
Koodkii ibleys dego
Kabadhyaale qaadwale
Ku kaloo ka sii daray
Kolkay kaalufaanoo
Karkaarrada dunuubeed
Kibir ugu badheedhaan

Kolkol nolushu weeyee
Haddii kicitinkeedii
Aakhiro kalkeed galay
Kinsi loxodka loo diray
Rabbiyoow ka maydhoo
Ka koryeel dunuubtiyo
Intay kawnka saarnayd
Gef wixii ka dhacay iyo
Qawlkii karaahiyo

W.T: Maxamuud Axmed Cabdalle (shiine)
Email: mabdalle@gmail.com

Eebbow, Kinsi u Naxariiso. Aamiin.

Hees: "Wejiyaal Is Xasuusta"
Wq Kinsi Xaaji Aaden (AUN) iyo Xarrago, Cabdullaahi Cumar (AUN) Dhambaal u dir qoraagan? Tuuji magaciisa!

DAL mise BUUG: DALTABYO mise HILOW

2011-08-15T20:42:00.010+03:00

Aan kuu sheego sababta aan ugu socdaalayo xaggaas iyo Somaliland. Marka hore se, bal aan tuducyo ku saabsan wadahadal dhex maray laba arday, kaaga soo amaahdo buug uu qoray Andrew Lang ee la yidhaahdo, "The Essays in Little".

M. Sarcey ayaa M. About uga sheekeyay, sheeko dhex martay isaga iyo wiil reer Isbaanya ( Spain ) ahaa, kaas oo ay isku fasal ahaan jireen. Wiilka waxa ku dhacday daltabyo: waxba ma cuni karin, waxba na ma hurdi karin; in uu itaaldarreeyo ayuu ba ku dhowaaday.

"Ma hooyadaa ayaad dooni lahayd in aad aragto?" gabankii Sarcey ahaa ayaa yidhi.
"May: Way dhimatay."
"Ma aabbahaa, haddaa?"
"May: isagu wuu i dili jiray."
"Abbooweyaashaa mise abbaayoyaashaa?"
"Midna ma lihi."
"Haddee maxaad ugu hilowsan tahay in aad ku laabatid Isbaanya?"
"Inaan dhammeeyo buuggii aan billaabay fasaxyadii."
"Maxaa la yiraahdaa magaciisa?
"'Los Tres Mosqueteros'!"
Waxa uu daltabyo u qabay "Saddexdii Muskatiir," iyagu na si fudud ayay isagii u fayodhowreen (caafiyeen).

F.G. Eeg! Lama odhan, "wiilku waxa uu 'hilow' u qabay"; balse waxa la yidhi, "wiilku waxuu 'daltabyo" u qabay"! Ereyadaas fudud, si haddana loogu qushuuco, waxa ay u baahan yihiin xadanto, goorta ay taabato caaradaha xaaddeenna; durba, isla dareenkaas misana, dareensideha u sii dhex qaadsiin sidii danab oo kale; dareenkaas oo dabadeed na, wadanehu uu u daltabyoon, ma ahan dal kale; balse waa buug yaal dal kale!

Walaalkayow, waxa aan rabi lahaa in aan aado Somaliland. Xaggaa, sida la ii sheegay — buugaag ayaa buuxda; may — qorool (maktab/library) dhiganeyaal ayaa dhex wareegaya.

RAMADAAN KARIIM
Wayeel | Wed, 19 Sep 2007 22:47:50

DHAMMAAD

Dhambaal: "DAL mise BUUG: DALTABYO mise HILOW"
Wq A. M. YusufDhambaal u dir qoraagan? Tuuji magaciisa!

Ha Qawadin Lahaayaa

2011-08-12T14:19:00.022+03:00

Maanta ayaan dib u furay dhambaalladii aan isku soo dhaafsan jirnay, xiriirrada qaarkood. Waxa aan aniga iyo adigu ba wada og nahay; haddee, wax kasta oo la qoraa ba; qabyo ayaa ku jirto. Adduunyada oo dhaammato mooyaane, hawluhu wax dhammaanayaa maa aha. Qabyadu na, waa ba isla hawlohii aan is lahayn; horeyba ayaad u soo dhammaystirteen.

Walaalkaygiiyow, ereyga qoran waa meyd; haddii kale, waa gadiid wahsi badan: rar kasta oo lagu raro; badanaaba, ma ba gaarsiinayo halka ay ku haboon tahay in lagu furo. Si ayaad mooddaa ina aan isu maandhaafnay kolkii aan kugu soo hadalqaaday wax la yidhaahdo "Isku-Kalsoonaan". Waageedii, jawaabtii aad iga soo siisay dhambaalkii aan kuu soo diray, ayaan haatan dib uga ogaaday in ujeeddadaydii ay si uun kuu seegtay. Ma na sheegi karo, sababta aan isla berigeedii kuugu soo faahfahin kari waayay; ujeeddadaydii oo qeexan. Maanta oo Ramadaan ah [Wed, 19 Sep 2007 22:47:50], bal in uu Alle ajar iga siiyo, ayaan is idhi walaalkaa, mudnaantiisa, in yar uga sheeg.

Ralph Waldo Emerson, qoraalkiisa la yidhaahdo, "Isku-Kalsoonaan," ayaan ka bartay in garaadnimadu ( cabqarinnimdu ) ay tahay:

"In aad aaminto wixii run ku ah laabtaada kuu gaarka ah, in ay run u noqonayaan Aadmiga oo idil"

Awoodda qoraalkaagu leeyahay, adigu ma qiyaasi karaysid. Waa iska caadi, sida Emerson ba u asiibay: cabqarigu in uu yaso fikradihiisa; waayo: waa wax uu isagu iska leeyahay". Balse, ka warran, haddii aad iskala aamusi lahayd ama ba la xishoon lahayd wixii aad curin kari lahayd ba; ka warran, haddii 'isla fikradhaagii' uu qof waaalkaa ah soo qoro, meel kasta na, 'qoraagaas doolka ah', ay dadku na isaga ugu wada hambalyeynayaan? Sow haddaba ciil la hagooganmaysid: goorta 'fikradahaagii kuu gaarka ahaan jiray', 'fikradahaagii oo dad kale u toloobay', ay dadweynaha ugu gudbaan (ama ku gaadhaan): maahan codkaagii ama se qalinkaagii; balse codka ama qalinka qoraa kale. Yaa se kaa yeelayo, isla qoraalkaas uu qerykaa ku dhiirraday; adigu, in aad isaga kahortii, horeyba u sii ogsoonaan jirtay? 'Mooddooyinkeennii aan yasnay weeyaan', inta badan, waa isla kuwii aan iskala la aamusi jirnay; waxa qoraayaal kale, ay magac ku heleen, hanti ku yeesheen, ku na yeelan doonaan. Fikrado uu 'maankayaga horeyba u dhalay,' in ay weliba na soo booqdaan: isla kuwii oo asii loo soo lebisay dhar qalaad, loogu na wanqalay magac qalaad, la na soo siiyay dhalyo qalaad, iyo qarannimo qalaad! 'Fikrado aan is-diidsiin jirnay,' ayaan qoraallada dad kale hadba ku dhex arkaynaa; bulshadu na, ay intaa iyaga ugu durbaanno tumayso — qoraayaal qalaad. Haddee, sow ma ahan, shallaay daraaddii in aan dhegaha la fureysanno?

Walaakaygiiyow, sii daa' qalinkaaga! Iskuna kalsoonow, weligaa! Ogow, agteyda aqoonsi weyn ayaa ku yaal. Maadaama se, aan maanta hadal uun kuu soo tebinayo; bal aan kelmad agtayda aad uga qaali ah kugu soo hambalyeeyo uun: Mahadsanid.

Ma ogi si kale aan hadda wax kuugu sii faahfaahin kari lahaa. Ogowse, garaadle (mowhib) ayaad tahay. Ilaahay ayaan na ka baryayaa, Soomaaliga adiga oo kale ah; isaga naftirkiisu na, in uu la soo dhiirrado, soona wada ifbixiyo buugaagta, uu weli ku sii dhex yasa hayo, gudeha laabtiisa. Soomaaligow na, qoraaga weli is liidahayow, ha qawadin hibada Eebbehay, weliba si gooni ah, uu adiga kuu siiyay.

DHAMMAAD

Dhambaal: "Ha Qawadin Lahaayaa"
Wq A. M. YusufDhambaal u dir qoraagan? Tuuji magaciisa!

Kinsi Xaaji Aadan oo ku Geeriyootay Hargeysa, Somaliland

2011-07-22T19:08:00.073+03:00

Faallooyin ku Saabsan Kinsi

Zahra Abdi
Wajiyaal is xasuustaa, wadnayaal is jeclaada! waayo waayo iyo xasuus fiican, mahadsanid wayeel! inagaa ku wacnaynee maxaad iiga wareegtay?

"Xaaji Aadanoow maxaad inanta fanka uga saari wayday?"

Su'aashoodii si dhib yar, ayuu uga jawaabay; oo waxuu yidhi,

Mohammed Aamiin:
Kinsi Xaaji Aadan Alle godka haw nuuro.

Kinsi Geeriyootoo | Wt Maxamuud Axmed Cabdalle (shiine)|July 22, 2011

Yusuf WayeelMarwo Kinsi Xaaji Aadan (A.U.N.), Fannaanad Qaran, ma ba jirin AWOOD iyada kahorjoogsan kartay gacaltooyadii iyo walaaltinnimadii ay u wada hayn jirtay Soomaalida oo idil. Ma og tahay se, Soomaaligii qabyaaladda ku qaraabta; waa Soomaali aan iskii isugu filaneyn. Aniga, run ahaan, waxa walaal Soomaaliyeed ii noqon, qofkii yidhaa, "Anigoo ku hadlayaa magacayga, iyo magaca REER ANIGA…<" (Wayeel: 5 Sab., 2011)

Eebbow, Kinsi u Naxariiso. Aamiin.

Hees: "Wejiyaal Is Xasuusta"
Wq Kinsi Xaaji Aaden (AUN) iyo Xarrago, Cabdullaahi Cumar (AUN) Dhambaal u dir qoraagan? Tuuji magaciisa!

Hawsha Gorfeeyayaasha Maansada

2011-07-22T17:13:00.013+03:00

Wq Idiris M. Cali Dhambaal u dir qoraagan? ← Guji xarigga!

Qoraallada Idiris
Kala Saaruhu, Muu isa Saaro?
Xog la isu Sheegaa, Xasarad ka Waaweyn?
Tiraynta Maansada
Hawsha Gorfeeyayaasha Maansada

Akhristeha waxa aan halkan ugu hayaa qoraal dersi waafi ah loogu dhigayo doqon kasta—ee weliba, si salaaf leh, iskula qumman—oo iskula qabweyn aqoondarrodiisa. Horeyba ayaan u sheegay,

« Kahor cid kasta oo dood ka odhan lahayd ba…; marka hore, Gaarriye, isla isaga qalinkiisa, waa in uu ku qotonsadaa taallooyinka jabkiisa uun lagu xusuusan lahaa. Illayn, sideedaba, hawshii loogu talogalo in qabweyni lagu muujiyaa, iyada na waa tii duntaa, oo dukumdaakum noqotaa…. »
— Wayeel: Gar Cadaawe…, 9/2/2009Riix oo akhriso: Gar cadaawe…

Hordhac

Qofka maanso curinaya waxa uu adeegsanayaa af iyo ereyadiis; waxa uuna dhambaalkiisa u dawinayaa cid Allaala ciddii uu u garto inay maansadiisu khusayso. Marka, waa muhiim inuu qofkani adeegsado ereyo iyo balaaqo ku habboon hadafka maansadiisa. Haddii ay maansadiisu ku socoto mujtamac iyo dad, waxa uu qofkani maansadiisa gundhig uga dhigayaa dhambaal khuseeya mujtamacan iyo dadkan. Haddii uu isaga iskii isugu la hadlayona, waxa uu qofkani ku dadaalayaa in isaga culays saaran uu iska rido—culayskanina marka dambe waxa uuba isu baddalaa suugaan ay jiilalka dambe ku hawltoobaan (matalan: Raage Ugaas gabaygiisa “Sida Koorta Yucub” oo noqday gabay daraasado badan lagu sameeyo, oo lagu hawltoobo). Marka qofkani waa in uu ogyahay, oo uu la socdaa, dhageystayaashiisa; waana inuu isticmaalo luqo ku habboon dhageystayaashiisa.

Marka aan ka faalloonayno gabayo qarniyo ka hor la tiriyey waxa cad in aynu ku hawltoobayno sidii aan u fahmi lahayn meerisyo ay ku taxan yihiin ereyo aynaan qaarkoodba fahmi karin. Waxaan kaloo ku hawltoobaynaa inaan dhadhansano macaanka iyo farshaxanka ku duugan meerisyadan. Waana tan dambe ta’ ugu hawsha badan, ee hor taalla gorfeeyayaasha maansada, ee aan rabo inaan wax yar ka bidhaamiyo, maanta.

Hawsha Gorfeeyayaasha Maansada

Qofka maanso curinaya waa qof ku dadaalay inuu xurfado laba gal:/p>

1) Gal Ereyo ah iyo
2) Gal Xigmad ah. Maansada Soomaaliyeed waxa tayo sare u yeela habka loo dareeriyo, oo ku dhisan miisaan, iyo habka loo qaybo, oo ku dhisan tibixqaarraan (xarafraaca amma qaafiyadaynta). Labadan hab oo la isku dhafay waxa ay suuragaliyaan ciriirrinimo iyo daryeelid (ay daryeelaan maansada lafteeda). Waxa ayna maansoyahanka ku khasbaan inuu kolka horeba soo yeesho labadaa gal ee kore: Waa inuu ereyo badan gurubsadaa, habka uu ereyadan u taxayona uu ahaadaa mid xigmad iyo murti ku dhisan—isla markaasna uu waafajiyaa wadiiqooyinka maansada mid kamid ah (sida: Gabayga, geeraarka, jiiftada, iwm).

Marka uu qaato maansoyahanku inuu gabyo, waxa u furan hal wadiiqo oo maanso ah: Gabay. Balse, inta uusan go’aankan gaadhin, waa inuu la soo baxaa mawduuca maansadiisa. Intaa wixii ka gadaaleeyana waa isaga oo bilaaba maansada, hadafkii uu ka lahaana sida ugu gaaban ku gaadha! Ka dibna dadweynaha ay maansadaasu gaadho ayaa wadwadi, oo kolba si uga faa-faalloon. Inta wax gorfayn og se, waxa ay ku dadaali sidii ay maansadaa maansoyahanka u qali lahaayeen, oo ay u faaqidi lahaayeen.

Haddii ruux aan wax gorfeyn karini faraha la galo… waxa dhasha maroor iyo awrlis…!

Badanaana, waxa ay gorfeeyayaashanu ku hawltoobaan ka faalloonta farshaxanka uu maansoyahanku maansadiisa ku bilay. Waxa ayna gorfeeyayaashu qiimeeyaan sida uu maansoyahanku ereyada afkiisa wax ugu sawiro; sida uu maansoyahanku u adeegsado ereyada ku habboon mawduuca maansadiisa; sida uu maansoyahanku xeeldheerida afkiisa u muujjo, oo uu geedaha iyo haadda dalkiisa ugu maahmaaho; sida uu maahmaahaha jira ugu xardho meerisyo kooban oo maansadiisa kamid ah; sida uu u soo koobo, una gaadho hadafka guud (dabuubta) ee maansadiisa. Haddii ruux aan wax gorfeyn karini faraha la galo hawshaas adag ee gorfeeyayaasha, waxa dhasha maroor iyo awrlis uu ku kaco ruuxani!

Gorfeeyayaashu maanso kasta isku si uma gorfeeyaan, oo maansooyinka qaar ayey aad ugu dheeraadaan. Waxayna ogyihiin in maansooyinka uu xitaa hal maansoyahan tiriyey ay kala duwanyihiin, kalana xog badanyihiin. Waxayna maanso u xushaan kolba farshaxanka lagu dhisay amma waayaha iyo ahmiyadda ay xambaarsantahay; iyo haddii ay cilmi cusub ka beeri karaan maansadan. Tan dambe annagoo eegayna, aan dhuganno sida ay maansoyahannadu u gacan qabtaan gorfeeyayaasha, oo aan tusaale ahaan u soo qaadanno Gabyaa Dhoodaan arartiisan:

Kolba gabaygu meeshuu xuliyo, maansa xubinteeda
Markaan helo xusuus muuqateen, xaraf ku miisaamo
Xariiqdiisi waa inan marshoon, xididki raacaaye
Maantana xagguu jirayey baan, kaaga xaadiriye
[Si baan meeriskan u saxay!]

Affartaas meeris waxa uu Gabyaagu ku caddeeyay hannaanka uu u curiyo maansooyinkiisa. Waxa uu Gabyaagu caddeeday inuu go’aansado inuu gabyo; inuu ku xijiyo helista tibixda (xarafka) uu gabaygiisa ku qaafiyadaynayo; inuu dhannaba u liicin (oo uu iska dhawro deelqaafka) oo uu maansadiisa kiciyo, wadiiqadii gabayga ahaydna ku dareeriyo; iyo inuu mawduuceedii abbaaro. Intaa ka dib waxa uu u soo dhaadhacay sheegista (si daalacan) hadafka maansadiisa:

Anoon xerada Soomaaliyeed, xumo ku sheegaynin
Xog ogaal dabciga waa inaan, ku xabbad qaadaaye

Gorfeeyayaasha ayaana qiimayn kara, marka ay gabaygan gorfeeyaan dulucdiisa, inuu Gabyaa Dhoodaan hadafkiisan gaadhay iyo haddii kale.

Gabyaa Dhoodaan gabayadiisa oo idil kuma bilaabo sida uu gabaygan (“Xulub Socod”) ku bilaabay. Balse waxa uu gabaygan ku xusay hannaanka uu u curiyo gabayadiisa. Waxa uuna gorfeeyayaasha siiyay aqoon ay tahay inay ka baaraandagaan, oo isweydiimo ka keenaan: Horta, maxaa keena inuu gabyaagu gabyo? Maxaase ku dhaliya inuu gabyaagu tibix ka doorto 22ka tibxood ee maansada lagu qaafiyadeeyo? [Tibxaha shaqallada ah ee A ,E, I, O, U, waxa ay qaafiyad ahaan noqdaan tibix qudha oo Alif ah. Tusaale, waakii Gabyaa Calidhuux uu yidhi: Ilmaadeerradaa iyo ku nece, ururki reer Khayre.] U jawaab raadinta su’aalahanna waxa ay gorfeeyayaashu ka beeri karaan aqoon furfuris u baahneyd—in kasta oo ay jiraan gabyaayo caddeystey sababaha ku dhaliya inay gabyaan, oo sidaaba ku maansooday.

Marka ay gorfeeyayaashu dhugtaan xeeldheerida isku-dhafka ereyada ee maansoyahanka waxa ay garwaaqsadaan inuu maansoyahankaasu leeyahay hibo halabuurnimo oo farshaxankeedu sarreeyo. Marka ay la kulmaan maanso meerisyadeedu soo koobeen mawduuc ereyo badan lagu qaadaadhigi karo—amma ay meerisyadani si fudud oo gaaban u sunkeen maahmaahyo hore—waa ay ammakaagaan. Ammakaag kale waa marka ay la kulmaan sida uu maansoyahanku ugu macallinka yahay adeegsiga “higillada waxsheegga” (oo kala ah: Ekeeyeha, Shareereha, Sarbeebta, Qofeynta, iwm) (Cabdi, 2008). Ammakaag kalena waa marka ay la kulmaan maansoyahan ogaan naxwaha afka u jabinaya, oo ay meerisyada maansadiisu ka tan bateen u hoggaansamida naxwaha afka. Kolka, waxay gorfeeyayaashu jecelyihiin inay si cilmiyeysan u ogaadaan waxa u sahlaya inuu maansoyahankanu sidan quruxda badan wax isugu qoofalo.

Gorfeeyayaashu cilmi fog iyo mid sokeba waxa ay u leeyihiin rogroggida maansooyinka hor yaalla. Waxa ayna rogrogiddan ka soo saaraan koloyo cilmi ah, oo uu agab ay maansooyinka ku saaftaan uga buuxo. Waxa ay gorfeeyayaashu ku dadaalaan helista ereyo qeexan oo ku habboon inay u matalaan meelaha ay u rabaan. Waxayna ka digtoonyihiin dayac iyo adayg ay u gaystaan gorfayntooda. Marna waxa ay gorfeeyayaashu dusha kaga keenaan gorfeyntooda sooyiilka (isha taariikhda), oo ay isku dayaan in ay sidaasna gorfeyntooda ku naaxiyaan. Soo wada duudduuboo, gorfeeyayaashu waa dar asluub leh, oo aan godob ka gelin gorfeyntooda—waana dar aysan sheegato ku milmi karin!

Agab qudha oo ay gorfeeyayaashu dhugtaan haddaan ka faalloonno, aynu tusaale ahaan u soo qaadanno waxa afka Ingiriiska lagu yidhaa “Allusion” (oo aynu si ku meel gaar ah dhig ugu yeelayno ah: “Hummaagyeyn.” Hummaagyeyntu waa agab uu maansoyahanku adeegsado, gorfeeyayaashuna u ogyihiin, oo uu ku muujiyo aqoontiisa uu u leeyahay deegaankiisa iyo suugaanta dadkiisa. Hummaagyeyntu waa xusid laga yeesho degaan amma murti hore. Tusaale fiicanna waxa aan ka dhigan karnaa gabayga “Sida Koorta Yucub” ee uu tiriyey (Allaha u Naxariistee) Raage Ugaas Warfaa.

Waxa uu Raage Ugaas gabaygan inoogu sheegayaa sida uu u murugaysanyahay, oo uu habeen oo dhan u jeleledayo. Waxa uu rabaa inuu codka kololo’iisa iyo cod kasta oo daranba uu xiriir weyn ka dhexaysiiyo. Waxa uuna kolkaas adeegsanayaa agabka Ekeeyaha, oo isku kaba laba arrimood oo kala geddisan (iyadoo la isticmaalayo ereyga “Sida”). Halkaas ayuuna Raage ka dhaadhacayaa illaa uu hadafkiisa ka gaadhayo, oo ah: Xalay kololo’aygii ma ledin, kaamil Reeruhuye! Aan inoo kala baxo annaga iyo Raage hummaagyeyntiisan:

Sida koorta Yucub oo la sudhay, korommo buubaal ah
Ama geel ka reeboo nirgaha, laga kaxaynaayo
Ama beelo keynaan ahoo, kor u hayaamaaya
Ama ceel karkaarrada jebshiyo, webi karaar dhaafay
Ama habar kurkii iyo wadnaa, lagaga kaw siiyay
Ama kaal danley qaybsatiyo, kur iyo dhal yaabis
Shinni kaaluf galay ama siddii, koronkoroo oomi
Xalay kololo’aygii ma ledin, kaamil Reeruhuye

Markaan gorfeyno meerisyadaas kore ee gabayga ah, waxa inoo soo baxaya xeeldheerida Raage Ugaas u lahaa degaankiisa iyo dadkiisa. Inta cabbirro dhawaq leh ee uu bixiyey Raage qaarkeen ma wada maqlin. Sidaas si la mid ahna, waxaana laga yaabaa isaga laftiisu (waa Raagee) inuusan dhagihiisa ku maqlin cabbirradaas, oo uu qaar sheeko (suugaan ka horreysay ah) ku helay—waxaana suurtagal ah inuu Raage gebi cabbirradan dhegihiisa ku maqlay, oo uu waayo-aragnimadaas isagu la yimid, sidan wacanna isu saarsaaray. Waana tan ta’ keenaysa inaynu nidhaa: Meerisyadaasi qaar in hoos loo sii dhugto, oo baadhis dheeraad ah loogu itaal sheegto ayey istaahilaan. Waxaana ay hawshani u furantahay gorfeeye taariikhyahan ah, oo Raage sooyiilkiisa (xittaa gabayadiisa) in badan wax ka haya. Intaa wixii ka sokeeya se, gorfeynteennu waxa ay caddayn kartaa sida xeeldheerida leh ee uu Raage u adeegsaday labada agab kamidka ah higillada waxsheegga ee kala ah: Ekeeyeha iyo Hummaagyeynta, oo runtii HEERSARE ah. Sababta uu Raage isu daba taxayo waxaas oo cabbir-codood ahna waxa aan u celin karnaa isaga oo murugadiisu ay xad-dhaaf ahayd, isla markaasna uu si wacan uga ciil baxayey, oo culayska isaga ridayey!

Gabagabo

Hawsha gorfeeyayaasha maansada saarani ma yara. Inay cilmi ka iftiimiyaan meelo dahsoon ayaa ah hawsha ugu weyn ee gorfeeyayaasha saaran. Ruuxa u dhabar-adeygaya inuu maanso gorfeeyo waa inuu ku dadaalaa barashada waxa hortiisa tuulan ee ay gorfeeyayaashii hore (garo oo, Muuse Xaaji Ismaaciil “Galaal” oo kale) ka tegeen; lana yimaaddaa asluubta gorfeeyenimo. Gorfeeyayaashu ma aha kuwo cilmigoodu ku sargo’an yahay barashada gorfeynta, ee waa kuwo cilmigoodu uu ku sargo’an yahay afmaalnimo. Cid kalaba ha i noo dambeysee, marka aan la dhacno sida ay gabyaayadu u saafaan, amma u tafsiiraan, macnaha ku duugan gabayo hore waa in aan u qirnaa iyaga gorfeeyayaal!

Raadraac

Cabdullaahi Macalin Axmed Dhoodaan. “Xulub Socod.”
Raage Ugaas Warfaa. “Sida Koorta Yucub.”
Siciid Cabdillaahi Cabdi. “Af-Haaneedka Soomaaliga.” October 1, 2008.

DHAMMAAD

Qormo: "Hawsha Gorfeeyayaasha Maansada | July 20, 2011"
Wq Idiris M. CaliDhambaal u dir qoraagan? Tuuji magaciisa!
Faafin: Wayeel | Sooroga, Juunyo 5, 2010

Heesta: "Waan Idin Dhaliilay," | wq Ustaad Xasan Aadan Samatar

2011-07-20T17:30:00.011+03:00

Daawo, Xasan Aaden Samatar, oo qaadaya heestii Abwaan Maxamed Jaamac (Ilka-Case), "Waan Idin Dhaliilay".

Kolkii uu abwaanku arkay; foolxumooyinka colaaddii sookeeye, kuwaas oo qarankii Soomaaliyeed lagu burburiyay, ayuu is haysan waayay. "Waan Idin Dhaliilay," waa hees uu ku eedeeynayo — dembiileyaal halis ku ah nolosha iyo nabadda Soomaalida" — "GACAN-KU-DHIIGLEYAAL weliba na falay khaa'innimo gaarsiisan ilaayo heer QARAN.

« Abwaanku, waxa uu sameeyay riwaayado farabadan, oo ay ka mid ahayd,tii caanbaxday ee la oran jiray: "Reer Ba'yow Yaa ku leh?". Riwaayaddan waxa ku jiray heesaha ay ka midka yihiin: "Ma Ahee Khadraay," oo ay qaadaan Maxamed Saleebaan iyo Sahra Axmed; "Ha iga Goosan Caawaad ," oo ay qaadaan Maxamed Nuur Giriig iyo Aamina Feer; iyo "Hiddo," oo ay qaadaan Maxamed Nuur Giriig iyo Faadumo Axmed Dhimbil. Waxa kale oo abwaanku sameeyay heeso aad u qarxay, oo ay ka mid yihiin: (1) "Warsan iyo Weersan Ii Soo Weceey," oo ay qaaddo Aamino Feer.
(2) "Weheey Waaqlaan u Baxayoo, " oo uu qaado Cumar Dhuule (AUN)
(3) "Waan Idin Dhaliilay, " [ waa ba isla heestan] oo uu qaado Xasan Aadan Samatar.»

— Dek Dirie. Sooyaalkii iyo Suugaantii Abwaan Maxamed Jaamac (Ilka-Case). Suran. Mareegta Koodaar, Luulyo 20, 2011. Lagaheli http://wayeel.blogspot.com/2009/12/sooyaalkii-iyo-suugaantii-abwaan.html

Haatan iyo ugu dambeystii horudhaca na, walaal, daawasho wacan.

Hoobalkii Hannaanka, Quruxda, iyo Aluubta

Hees Soomaali: "Heesta: "Waan Idin Dhaliilay," | wq Ustaad Xasan Aadan Samatar"
Wq Ustaad Xasan Aaden SamatarDhambaal u dir qoraagan? Tuuji magaciisa!

Heesta: "Heesaha Wardheer," wq Ustaad Xasan Aaden Samatar

2011-07-16T18:58:00.018+03:00

Daawo, Xasan Aaden Samatar, oo xareedin "Heesaha Wardheer" — hees weeye kulansatay codka Abwaan Maxamed Ibraahin Warsame ( Hadraawi ), iyo labaddaraadle codka toolmoon ee Ustaad Xasan Aaden Samatar.

Marka aan runta kaaga hadlo, goor kasta oo aan dhegeysanayo "Heesaha Wardheer"; waxa aan is arkayaa, aniga oo haddiiba ilmeynaya. Muddo dheer, ayay heestaan, hadba intaa, iga soo ilmeysiin jirtay. Afartan sano iyo dheeraad. Ogow se, naf wali, hawraaro ama qaraaxad ama danan uun ba ayaa jiri, kuwaas oo si uun ama siyaabo kaleeto ba la isugu falkiyay: si uurarkeenna adadag loogu nugleeyo — gedda Qalbiga Aadmiga. Haayoo, Daacadda Ilaahay, labadayda indhood, illintii, ayaa weli ka qoyan. Ka kaalay caloolxumowgaas, kay ah. Imminka iyo dan na, walaal, daawadhegeysi wacan.

Hoobalkii Hannaanka, Quruxda, iyo Asluubta

Hees Soomaali: "Heesta: "Heesaha Wardheer"
Wq Ustaad Xasan Aaden SamatarDhambaal u dir qoraagan? Tuuji magaciisa!

Heesta: Waa Ku Hantee | Macow Aw Diinle & Sitteey Qosol-Wanaag

2011-07-13T22:21:00.007+03:00

Daawo, Macow Aw Diinle & Sitteey Qosol-Wanaag, oo xareedin "Waa Ku Hantee" — hees ku saabsan jacayl; jacayl ah se; mid Banaadiri ah. Hees weeye, fannaankii jiitay (AUN) ee Reer Banaadir, Ustaad Macow Aw Diinle iyo Sitteey Qosol-Wanaag ay darandoorri u wada qaadi jireen. Waa hees ku saabsanayd "Lab[o] wanaag ku heshiis[ay]" ee doona hayay in hooy ay wada yagleelaan.

Hees Soomaali: "Waa Ku Hantee"
Wq Macow Aw Diinle & Sitteey Qosol-WanaagDhambaal u dir qoraagan? Tuuji magaciisa!

Gelbis

2011-07-07T21:31:00.023+03:00

"Hadraawi waa ruux… damiir nool leh oo ay damqeyso… dhib kasta oo Soomaali… heysta." (Yusuf Aybakar Shadoor: Abwaan Hadraawi iyo Awoodda Ereyga ).

"Abwaan Hadraawi, marka laga hadlayo Soomaali mabda'iisa ku adadkaan jiray; waxa uu ba ka soo mid ahaan jiray, Maxbuus Damiir ( Prisoner of Conscience ) oo badanaa; hayeeshee, kuwoodii ugu magaca weynaa… Ilaahay Ha Daayo e; waa halyay, warkiisa sida "Aayadaha Quraanka" oo kale, aan weli u rumeysto.

Hadraawi, Maxamed Ibraahin Warsame. Gelbis. Isha: Mareegta Suugaanta Hadraawi. Soobaxday Maaajo 3, 2008

Dadka goobta joogiyo
Inta guurti xuladiyo
Gacal iyo in xididow
Waxa iga guddoontaan
Gudashada Islaamkiyo5
Godka hore salaantii
Gacantii la fidin jirey

Garka taxan awaalaha
Iyo gooddi kala rogan
Gaalgaalka weedhaha10
Kalaguridda maansada
Arartayda gebagebo
Halka ay ku gobo’ tidhi
Haddaan gees isaga dhigo
Galka sudan u daaddego15
Golayaasha magaca leh
Gudbantiyo aftahamada
Garashaa la hadashee
Hadalkayga gaarka ah
Waxba guulin maayee20
Gobi may maqlaysaa?

Haddii loo gabbalodayo
Gunta loogu sahan tago
Guurka waa la mahadshaa
Gumaradu lib weeyaan25
Godad baa la eegaa
Iyo meelo kala guran
Isgargaarku waa sees
Qabyo waxa gufayn kara
Laba guusha wada jecel30
Libtu waa hal iyo godol
Iyo gelinba sii soco
Galab noolba waa taab
Iyo tiir u soo goo

Dantu gelinba waa cayn35
Iyo labagardaymood
Godadleynta salowga leh
Iyo gooragooraha
Gurrac baa ka beermoo
Talo way gidaaddaa40
Haddaan loo gabbalodeyin
Garraaddeynta sahanka ah
Mar haddii la garabmaro
Halka guusha laga dayo
Qofka golekafuulkiyo45
Arrimaha golmadhanta ah
Gacmahaa ku daaloo
Laba kala gablooshoo
Kala gamashidaa badan

Waxba Geesi ma hollado50
Haddaan gaari nuurayn
Haddana gaari waa been
Haddaan geesi noolayn

Gabadh yahay Suleekhaay
Marka xiga Gardheeyaay55
Marka xiga Galoolleey
Guribila' haddaad tahay
Adaa guul xereystee
Aniguna Gargaaraay
Waxaan kugu gelbinayaa60
Hiddaheenna guunka
Iyo golongolleydii
Gibladiyo mashxaraddii
Lagu gedagedeyn jirey

Waxaan kugu gelbinayaa65
Guryosamo adduunka ah
Iyo goobta aakhiro
Gob inaad la deristaan

Mar hadduu Gobaadeey
Gabaygaygu kula yahay70
Qoraxdoo gardhalatiyo
Dayaxoo galsheystiyo
Gallad aad tebeysoo
Guurkaaga bili kara75
Godob baan ka baqayaa
Anna waxaan guddoonsadey
Inaan geeri mooyee
Dhinacayga Golollooy
Garbo kugu bannaanaan80

Marka xiga Gobaadeey
Haddaan goobta iman karo
Murtidayda gaanka ah
Gurmashaan ku darayaa
Marka goonnibaadhkiyo85
Gumucyadu is dhaafaan
Gelbiskaan horkacayaa
Guddidaan ku jirayaa
Marka goluhu laasimo
Guradaan fadhiyayaa90
Halka toban-gardhaalaha
Iskujoog gun iyo baar
Lagu taxay garaariyo
Googoosku sudhan yahay

Gaalgaalka maansada95
Gedda hadalka loo jaro
Gebagebadu waa duco
Iyo godolka aamiin

Ubad wada garaadda ah
Wada cugan gabdhiyo wiil100
Iyo guuto magacyo leh
Afartiinna geesood
Mahad iyo ku ladha guul
Goblankana xijaab ka ah
Gudcurkana ilays ka ah105
Laga qoray Galool Hawd
Iyo Geedka Nabadeed

God hadday ku libidhiyo
Hadday xaajo gadantaba
Xog kastoo la dabagalo110
Ged kastoo la digarogo
Biyogororku waa meel

Garashada addoonkiyo
Hadba wuxuu go’aansado
Iyo galabba xaajada115
Qofna tiisu gibil ma leh

Rabbi baa Guddoonshe ah
Galladaha mugweynta ah
Raxmaddiisa gaarka ah
Gacan bariday waa hodan120
Ganatada Iblayskiyo
Gun hadday ka magan tahay
Rabbiyow na garabmari
Inta gaal u meel taal

DHAMMAAD

Maanso: "Gelbis"
Wq Abwaan Maxamed Warsame HadraawiDhambaal u dir qoraagan? Tuuji magaciisa!

Kaana Siib, Kanna Saar

2011-07-01T18:33:00.182+03:00

Qoraallo kale
Dix Dhagaxeed
Qoloba Calankeedu waa Cayn
U Sheeg Taariikhda Sida Ay Tahay

Digniin: Akhristow ma Soomaali ayaad tahay? Haddii aad Soomaali xun tahay, maansodan kickicinteeda ama dhegeysigeeda ba; ha isku daalin; waayo waxa ay ku jecleysiin: goosashoda, gooni-isu-taagga, iyo aqoonsi-u-raadinta — land-ka aad ka soo jeeddo.

Abwaan Cabdullaahi Suldaan Maxamed (AUN), sooyiilka sheekadiisa; siiyaalka iyo labaddaraadle sooyaalka dib-u-gocadka taariikhda Soomaaligan gobta ah; qalinka qoraaga aan dhaladka ahayn; may qalinka qoraaga sheegatoda ah: Timacadde waa halyey aan uu sina ba u sheeli kari doonin. Waayo Cabdullaahi Suldaan Timacadde waa dhalan ka mid noqday Dunjiga Marada Qaranka Soomaaliyeed ay ka falagsan tahay, Gololada Soomaaliya — Cirkoon-Caad-Lahaynow. Maryooleydu marnaba ma illoobi doonaan Abwaankoodii Calansaarka!

Habeenkii Brirish Somaliland ay qaadan lahayd madaxbannaanida, ayuu Abwaan Timacadde (AUN) kula dabbaaldegay madashii calansaarka; awgeed qiiro qarrinimo na, kaga ilmeysiiyay "khalq[i] daawasho u joogay" (Timacadde: Dix Dgagaxeed).

Si kasta ba, Soomaalidu, habeentiriskii juunyo 26, 1960^kii ayay qoorteedii kala baxday harqoodkii
harqood ~ ka: af Carbeed: نير; af Ingiriis: yoke; af Talyaani: giogo; af Faransiis: joug; af Jarmal: Joch. gumeysteha, kaas oo horeyba ay u soo sidi jiray, kodhowaad hal qarni (ama ≅ 80 sano).

Timacade, Abwaan Cabbdillaahi Suldaan Maxammed (AUN) ayaa ku laaqinya. Daaro oo dhegeyso maansada "Kaana Siib, Kanna Saar".

… hoyaalayey hoobaalayey hoyaalayey hooye

In dhoweydba waa taan sahladay sadarradaydiiye
ma safaynnin maansooyinkii aan saayidkaw helaye
Seerkuleer ayaamahan ma bixin Soonfur dabadeede
subixii dhammaadaba mar baan saari jirey luuqe
siddo la qabsaduu leeyahay iyo subucyo dhaadheere
labadaba markuu seego waa surgucantaaye:
an safeeyo maansada tixdii ay sihatay laabtaydu!

Anigoo sebiyahoon
Sita leeb iyo qaanso
Oo siigadoon isku aasiyo
Sabad reer ka fogaaninoon
La aaminin soofkiyo5
Saacan maanta aan joogno
Gabaygu waygu sugnaayoo
Suxufiinta dhawaaqdana
Anigawgu sarreeyo e
Haddii aan sixi waayo10
Ama aan sarsarriigo
Ama aan sarmaseejo
Ama aan ka salguuro
Ama laygu saluugo
saamiciinta maqlaysaay15
I su'aaloo hadhowto e!

Ilaahaan waxba seegine
Subaciisa Quraankiyo
Sabbaxooyin ku sheegayow
Saciira iyo Naciima20
Rabbiigii kala seerayow
Marka Suurtu dhawaaqdo e
La soo saaro makhluuqa
Shaqiga iyo saciidka
Maalintaad kala soocdo25
Dembigaannu samaynay
Rabbigayow naga saamax!

Subciyoo ku dukeeyo e
Sawt kaleeto na waayo
Soomaaloo calan taagta30
Saakay noogu horreyso
In sidayda tihiin iyo
In kalaanan saxeynine:
Saddex wiig iyo maalmo
Haddaan soor cuni waayo35
Safrad laygama yaabo
Sari maysa naftaydo e
Saaxirkii kala guurraye
Sarreeyow Manusqaamow
Aan siduu yahay eego e40
Kaana siib, kanna saar

Ka siddeetan sebaan
Calankaannu sugeynay
Een sahankiisa ahaynow
Seermaweydo hillaacdayow45
Sagal maanta darroorayow
Siigadii naga maydhayow
Saq dhexaannu ahayne
Kii soo saaray cadceeddow
Samada kii u ekaaye50
xiddigaa mid la siiyow
Saaxirkii kala guurraye
Sarreeyow manusqaamow
An siduu yahay eego e
Kaana siib Kanna saar55

Saalixiinta Islaamku
Sirta kay ku arkeenow
Saahidiinta Quraanka
Subcisaa Jimcayaashiyo
Sibyaanta iyo haweenku60
Calankay Saadsheenow
Cidina kaanay na siinnine
Saatir noogu yaboohayow
Saaxirkii kala guurraye
Sarreeyow manusqaamow65
Aan siduu yahay eego e
Kaana siib kanna saar

Sankuneefle dhammaantii
Khalqiga kii u sinnaayeen
Mid saaxiib la ahaynow70
Saaxirkii kala guurraye
Sarreeyow manusqaamow
Aan siduu yahay eego e
Kaana siib kanna saar

Kii saaciddada keenayow75
Sedadu kay ku xidhnaydow
Sallaankii istiqaalkow
Sayruukhii Afrikaadow
Siraadkii na iftiinshaye
Soomaaloo dhan xoreeyayow80
Saaxirkii kala guurraye
Sarreeyow manusqaamow
An siduu yahay eego e
Kaana siib kanna saar

Faralka iyo Sunnaha85
Waxii Diinta ku saabsan
Asna kii saddaxeeyayow
Saaxirkii kala guurraye
Sarreeyow manusqaamow
An siduu yahay eego e90
Kaana siib kanna saar

Kii gumeysiga saaraye
Isticmaarkii sumeeyaye
Seedihii kogsanaa iyo
Seetadii naga gooyayow100
Saaxirkii kala guurraye
Sarreeyow ma nusqaamow
Aan siduu yahay eego e
Kaana siib kanna saar

Soomaloo iscunaysa oo105
Isa seeggan dhammaanoo
Saqda qaylo dhawaaqdiyo
Sulub laysu cabbaystiyo
Hadba soof la xabbaadhiyo
Saraayaa dami weyday110
Kii laydhiisu na saaqdayow
Kii sadqeeyey Qabaa'ile
Saf walaala ka yeelayow
Saaxirkii kala guurraye
Sarreeyow manusqaamow115
An siduu yahay eego e
Kaana siib kanna saar

Nimankii na siraayayee
Waaxwaax noo kala saaftaye
Solanaayay cadkeenna120
Innagoo dhexda suunku
Sabarkeenna qarqooray
Kii sadkeenna cunaayay
Sarartiisa ka muuqdaye
Surwaalkii ka yaraadaye125
Daaro loo sibidheeyiyo
Sariiraa lagu seexdiyo
Kabadh suuf laga buuxshiyo
Mid baabuurka safeeyiyo
Sagaal booy iyo kuug iyo130
Aayad saarta carruurtiyo
Weliba seeska lahaa
Kii sabaanka u laabayow
Saaxirkii kala guurraye
Sarreeyow ma nusqaamow135
Aan siduu yahay eego e
Kaana siib kanna saar

Sowjarkaa hubka qaataye
Intuu soodhka ku taagay
U diyaara salaantiyo140
Saraakiisha amraysaay
Sifihii isticmaarka
Ka siyaadiya maanta
Sibilkeennan ag joogow
Sibirtiisa istaaga145
Nin walbaa sigib beelo
Saraw taaga gacmaha oo
Sacabka isku garaaca oo
Nin walbaa saddex goor
Subxaanow waa mahaddaa dheh!150

DHAMMAAD

Maanso: "Kaana Siib, Kanna Saar"
Wt Timacadde, Abwaan Cabdullaahi Suldaan Maxamed (AUN) Juunyo 26, 1960.Dhambaal u dir qoraagan? Tuuji magaciisa!

Qoraallo kale
Dix Dhagaxeed
Qoloba Calankeedu waa Cayn
U Sheeg Taariikhda Sida Ay Tahay

Kulanka Fanaaninta Banaadir ee RoyalTv, London, UK, 2011 - Qeybta 1aad

2011-06-30T12:17:00.017+03:00

KULANKII LIBAAXYADA BANAADIR

Gelbis

2011-06-25T16:35:00.086+03:00

Maxamed Mooge Liibaan (AUN), hees ayaa jirtay uu u heesay kabankiisa. Daaro oo dhegeyso heesta "Deddagooye"!

Haddii codka Aadmigu muusig yahay; Maxamed Mooge na waa hoobal cod aan gaboobeyn ku dul daabacay luuqda heesaha Soomaaliyeed. Car e ayaa carrab iyo cod ba leh oo caynkiisa oo kale ugu qaraaxeyn karaya heestan qaraamiga ah? Heestam dahabka ah. Gelbis! (Waayeel: Xusuusqorkayga).

GELBIS waa hees raggii curiyay uu si aad ah uga aragti iyo dhaqan ba duwan yahay, maansoole badan ee Soomaaliyeed. Maxaa yeelay, Soomaalida, weliba haleyeeyo kusheeggooda ugu magaca dheer; kuwo nala ku soo baarbaarin jiray suugaantooda, tusaale ahaan Raage Ugaas: waa kii dilay ninkii guursaday gabadhii uu jeclaan jiray. Bal hadda eeg tixdiisa "u bayr[san] waddiiqa lexsan" (Hadraawi: Wayeel Dadow)). Sow ka ku faanay,

Ninka ooridiisii nin kale loo igdhaan ahaye
Nin abkii Ogaadeen yahoo aarsan baan ahaye

Ilaha maansada Raage Ugaas laga heli karo:

(1) http://www.doollo.com/mainpage/boggasuugaanta/raage/alleyldumay.htm

(2) http://www.golkhatumo.com/Alleyl.htm

Mararka qaarkood ayaan is weydiiyaa "Aadmiga," kiisa Soomaalidu ay ugu yeehdaan "garac ama wacal"? Waa qofma, garacaas? Wax la hubo, waa in carradu ay na wada dhashay, iyada aan u dhiman doonno, jurmidayada na ay dib u wada quudan doonto….

Gobnimo raggeedii waa, ninka inantii uu calmaday nin kaleeto ka guursaday; misana yarad iyo ficiiskii kale ba, sitaahoo ay isaga ooridiisii noqon ahayd, 'yadii kuu sii gelbina haya: geel, gammaan faras, duco, hiddo, iyo farxad. Falgalkiisa diimoon ayaa ah, run ahaan, "gobnimo aan gaboobeyn".
Ma is weydiisay se sababta? Sow isaga ugma sii darnaateen, tiiyo ka mid noqon lahayd hablihii Ismaaciil Mire ka sheekeyn jiray,

Daaraha kiraysane gabdhaha lagu dembaysiiyo...
Naagahan dafiray kii qabee diiday gurigooda
Oo wada dareeraye nin kale doontay lacagtiisa

Soomaali, Soomaalida ugu wada gobsan, Soomaali gob ah, ayaa curiyay heestan "Gelbis". Nasiibdarro se waxa ay tahay, sida heestu ay caan u tahay; magaciisu caan uma aha? Ama sidayda oo kale ayaan la wada hubin, amase ba la iskaga wada illoobay ciddii curisay. Kuma ayuu ahaa abwaankan dahsoon?

MML (1945—1984)

Xuska Maxamed Mooge 2011: Gelbis
Wq Maxamed Mooge LiibaanDhambaal u dir qoraagan? Tuuji magaciisa!

Mustaqbal la Wadaago

2011-06-14T17:57:00.004+03:00

“Tagsiiiii” cod dumar oo diiqadi cuslaysay ayaa telefoonka ka soo booday.
“Fadlan tagsi ma iisoo diri kartaa?” Ayaan ku idhi.
“Xaggaad joogtaa gacaliye?” Ayay igu tidhi.
“Toxteth Town Hall” Ayaan ku warceliyay.
“Albaabka buluugga ah?” Ayay iyada oo rabta inay hubsato igu tidhi.
“Haa, waa albaabka weyn ee buluugga ah” Ayaan u raacshay.
“Oo xaggaad qabanaysaa?”
“Renshaw Street” Waxa aan u tilmaamay meesha aan ku socdo.
“Daqiiqado yar sug” Intay tidhi ayay telefoonkii dhigtay.

Ma ahayn daqiiqadihii ay iigu ballanqaadday se degdeg buu tagsigii iigu yimi. Kursiga hore intaan isku tuuray ayaan wadihii bariidshay. Wuxuu ahaa nin da’ dhexaad ah oo naaxsan. “Aroor wanaagsan” Ayaan bariidadaydii koobnayd ee hore u raacshay. Codkiisa iyo araggiisu ba wuxuu ahaa nin khaati taagan. Waa nin aan aqaan, in door ah ayaan tagsigiisa raacay. Weli isaga oo faraxsan ma arag. Dood badan ayaannu ka yeelannay foosburburka dhaqaalaha iyo sababaha keenay. Wuxuu u haystaa in dad gaar ahi sababaan foosburburka dhaqaale ee lagu jiro.
“Xaggaad ku socotaa?” Ayuu si caloolxun iigu yidhi. Waxa aan iska ilaalinayaa in muran soo noqnoqdaa na dhexmaro. “Renshaw Street fadlan” Ayaan ku idhi.

Waannu ka dhaqaajinnay. Jidadku waa cidla. Inkasta oo goorsheegtaydu tobankii arooryo tilmaamaysay hadda na dad iyo baabuur mid na waddooyinka laguma ogayn. Waxa ay ahayd juuqla. Waxa jirtay ceeryaamo jiq ah, marka goobtii aan ku socday ku sii dhowaanna ba way ka sii daraysay. Degaanka nagu meersani waa mid aan wada garanayo, taasi waa Kiniisaddii Aglikaanka oo dhinac duman dhinac na taagan yahay. Taasi na waxay u eg tahay taalladii Shiinaha ee Bagoda, waxa dhinac u janjeedhiyay ma hubin. Taasi na waa kiniisaddii dagaalkii labaad la dumiyay, waa ba daarta maanta magaalada ugu bilicsan. Meel walba boodh baa ka kacayay. Qiiq baa magaalada kor uga baxayay oo cirka isku shareeray.

“Hawadu way xun tahay, waa kulaylkii cimilada isbeddeshay ee la sheegayay” Ayaan ku idhi tagsiilihii.
“Filanwaa igu ma aha. Haddii aad guriga kadimadiisa ballaqato sow dad cimilada inay kululeeyaan ay tiradoody kellifaysaa soo buuxinmaayaan” Ayuu yidhi. Waa kii aad ogayd ayaan ku fekeray. Waxa aad mooddaa inuu had iyo jeer sii og yahay cidda uu eedda la saloolanayo.
“Cimilada kululaatay iyo socdaalka bini-aadamku meesha iskaga soo xidhmeen iima dhicin” ayaan ku idhi.
“Dabcan waa isku xidhan yihiin!” ayuu sidii oo uu hubo u yidhi.

Tani maaha dood aad guul ka gaadhayso ayaan ku hammiyay, cawadayda waxaan soo gaadhnay bartii aan u socday. “Waa imisa nooligu?” ayaan ku idhi.

“Saddex gini iyo konton” ayuu yidhi. Intaan bixiyay nooligii ayaan u holladay in aan dego, kolkaasuu hadal igu la soo booday.
“Maxay ahaayeen beladanu na?” ayuu isaga oo kuraastii dambe ee gaadhiga eegaya igu yidhi. “Ayo?” Waxan u raacay dhankii uu eegay, mise waxaan indhaha ku dhuftay saddex qof oo haylo xunxun oo kuraasta dambe fadhiya.
“Ma saaxiibadaa baa?” ayuu kor ugu qayliyay.
“Jinni! Maya!” Ma niyad baan u hayaa in aan cid kale soo xambaarto anigoo joogitaankayga dalkan markasta buuq ka taagan yahay.
“Waan hubaa inaad afkooda ku hadli karto. La hadal haddii kale?” Ayuu si hanjebaad leh iigu yidhi.
“Haddii kale maxay?” Ayaan ku celiyay.
“Waa inaad nooligoodii bixisaa!” Ayuu yidhi.
“Nooligoodii?” Ayaan weydiiyay.
“Haa, nooligoodii. Ma waxaad moodaysaa inaan bilaash ku shaqeeyo? Miyaanad ogayn inaan ubad koriyo? Ha ii la iman aniga fekerkii bulsho koriska ee qof walba sacabbada loo buuxinayay, waa waxa dalkaygii awoodda lahaan jiray maanta qorfaha ka dhigay” Khudbad dheer ayuu ii jeediyay oo jidaynaysa sababta aan dadkan qalaalood nooligooda u bixinayo.
“Xitaa goorta ay baabuurka soo fuuleen war uma haysid. Miyaad hubtaa in aanay saarrayn ka hor kolkaan soo koray?” Ayaan weydiiyay.
“Ma dhici karto. Anigu dad qalaalood baabuurkayga madadaalo ugu ma qaado. Ha moogaan birtan xun nololmaalmeedkaan ka soo saaraa” Ayuu yidhi. Waxkasta oo afkiisa ka soo baxaa waxa ay ku wareegaan nololmaalmeedka sida uu ula soo baxo iyo sida cid kale noloshiisa duullaan ugu tahay.

Kuwii qalaalood ee xagga dambe fadhiyay ayaa qosol bilaabay. Mooyi waxa ka qosliyay se miyaan nin sugaya inuu ogaado ahay. Ka hulleel intaan go’aansaday ayaan baabuurkii ka booday oo jidkii weynaa cagta saaray. Saddexdii qalaalood iyo kii ay martida u ahaayeen ayaan u kala tegay. Toddoba tallaabo kolkaan ka socday ayaan maqlay daaqad baabuur oo la xidhay. Dib baan u soo jalleecay mise qof baa dhulka ka soo kacaya. Waxa maankayga dhexbulaameeyay laba talo; ma ku noqotaa oo waxa meesha ka socda ma eegtaa iyo ka bul dheh oo jidka qaad. Intaanan mid na ku kicin ayaa baabuurkii oo lalaya, laydhkiisa hore na wac yahay dhankaygii loo soo kaynaaniyay. Taw! Waxan la firdhaday naftaydii, is dhigay waddada qarkeeda, isku qaaday dukaan madhan daaqaddiisa, muraayaddii dhalfiifaha ka dhigay oo dhabarka u dhacay. Baabuurkii oo lalaya ayaa i weydaartay.

Bidhaantii dhulka ka soo kacaysay ee mar hore aan arkay ayaa dhankayga u soo kacday oo isoo gaadhay. Waa wadihii tagsiga.

“Raalli iga noqo, raalli iga noqo saaxiib!” Ayuu cod kurbanaya ku yidhi.
“Maxaad baase iga doonaysaa aniga? Nooligaagii waanigii ku siiyay, miyaanan ku siin? Wax dambe bixinmaayo” ayaan ku idhi. Waxa aan is idhi wixii jab soo maray weli lacag kale oo la siiyo ayuu raadinayaa.
“Uma baahni nooli kale saaxiib, waxa aan doonayaa in aan ku raaco” Ayuu yidhi.
“I raacdo aniga?” Ayaan weydiiyay.
“Haa, waxa aan filayaa inaynu wax badan wadaagno, kolkaas in aan ku raaco ayaan doonayaa” Ayuu yidhi. Waa ba sheeko xiiso leh, wadaaggu kama mid ahayn hadallada uu adeegsado. Wuu ka dhigay malaha.
“Wax baynu wadaagnaa!” Ayaan si qaraaxad leh ugu idhi.
“Haa, waan ogahay inaad madow tahay, anigu na caddaan, laakiin i rumayso waxa aynu wadaagno ayaa ka badan waxkasta oo ina kala kaxayn kara” Ayuu iigu warceliyay.
“Anigu madow ma ihi” Ayaan ku idhi.
“Waa hagaag, maarriin ba dheh” Ayuu yidhi.
“Anigu ma ihi maarriin, madow, caddaan iyo midna ba; Waxan ahay waxba, ma i maqlaysaa waxa aan ahay waxba, WAXBA xaaladda ka soo horjeedda wax ahaanshaha” Waxa aanu ka warhayn in aan sumadaha la isku tilmaamo karho.
“Saaxiib i maqal waxaynu wada nahay bini-aadan; waxa aan qabaa in la wadaago dhib iyo dhidid wixii noloshu keento, waa inaynu mustaqbal la wadaago yeelannaa” Ayuu yidhi. Maantuu ba Falsafad dhexgalay ayaan isku la shawray.
“Ilaa goorma ayaynu bini-aadan noqonnay?” Ayaan ku idhi.
“Ilaa intii ilbaxnimada bini-aadan jirtay” Ayuu yidhi.
“Ka warran ilaa kolkii godka loo hoydo la aasaasay?” Ayaan ku idhi. Waxa aan is leeyahay ha u dhacdo in maskaxdii godku weli jirto oo xay tahay.
“Waan ogahay in ay jiraan qaybo dunida ah oo dadku doorbidaan inay noocaas u noolaadaan se waxaan ahay kii ku ixtiraama, qaabnololeedkooda wax ba kama qabo runtii” Ayuu iigu warceliyay.

Ninkani waa mid rabbaysmay ayaan isku la shawray. Wax kasta oo dhaca isbeddelimaayo. Bal cidlada uun yaanan kaga tegin ayaan ku fekeray.

“Waa hagaag ina keen” Ayaan ku idhi.
“Aad baad u mahadsan tahay, waxa aan xiiseeyaa tartanka geela” Ayuu yidhi. Wuxuu doonayaa inuu haasaawe ilbax ii bilaabo.
“Ahaa! Ma ka labada kurus leh mise ka midka qudha leh?” Ayaan ku idhi. Waxa aan doonayaa in aan hirar sare gaadhsiiyo.
“Maya ee ka geesaha leh” Ayuu yidhi.

Waa ka dhaqaajinnay. Meel durugsan waxa ka sii bidhaamaya iftiinka laydhadhkii dambe ee baabuurkiisa oo ku sii libdhaya duni aan la aqoon.

“Oo heedhe maxay ahaayeen saddexdii rakaabka ahaa ee aad baabuurkaaga kaga timi?” Ayaan weydiiyay.
“Saaxiib doonimaysid inaad ogaato!” Ayuu yidhi.
“Maya waan doonayaa!” Ayaan ku adkaystay. “Ma ogtahay waxa ay igu yidhaahdeen, waxay yidhaahdeen waxaannu nahay DHD dhulkana annagaa iska leh” Ayuu yidhi.
“Ahaa! Ma urur cusub oo soogalootiga diiddan baa iyana?” Ayaan ku idhi. Waxa aan is idhi bartiisii ayuun buu u dhuranayaa oo wuxuu soo wadaa urur cid-wal-ba-nece cusub.
“Maya waa Geeri, Gaajo iyo Cudur” Ayuu igu yidhi.
“Haa! Kuwaas wax ba ha ka werwerin, waa arrin caalami ah, waxa ay ka mid tahay isufuranka dunida. Sida runtu tahay qolyahaasi iyagaa dhaladkii asalka ahaa ee dunidan ah. In badan baynu dirsoocaynay maanta se inay u bilatay oo ay wax iska celinayaan ayaa laga yaabaa” Ayaan ku idhi.
“Ma sidaasaa? Ma waxaad i leedahay wixii soogalooti soo buuxsamay ayaa weli ba DHD kale na ku soo kordhayaan?” Ayuu yidhi.
“Waa hubaal” Ayaan ku idhi.

Niyadjab weyn ayaa wejigiisa ku qormay.

“Weli ma ku la tahay in aynu mustaqbal wadaagayno?” Ayaan weydiiyay. Wuxuu dib u jalleecay bartii uu markii ugu dambaysay kaga haajiray tagsigiisii, nololmaalmeedkiisii, markaasuu ku gunuunucay; “Haa way ila tahay.”

DHAMMAAD

Sheeko Gaaban: "Mustaqbal la Wadaago"
Wq Cabdillaahi Cawed CigeDhambaal u dir qoraagan? Tuuji magaciisa!

Xuska geeridii Marxuum Maxamed Mooge Liibaan 01

2011-06-12T22:46:00.010+03:00

Sanadkii 1968^kii, markii aan maqlay codkii ina Mooge, dhegaha ayaan ka fureystay codadka hooballadii kale. Ma og tahay? Gocosho awgeed, ayay haddeer ilmadu dhaayahayga ugu soo dul joogsan. Ilaayo maanta la joogo, waa dhif iyo naadir, maalin aanan dhegeysan heesaha MML. Hal wax oo aanan kuu sheegi karin, ayaa jiro se. Daraadda aan uga xiise go'i waayo jeclaanta heesahiisa? Hayeeshee, mararka qaarkood waxa aan kala garan ba waayaa in cufisjiidadka sidaas igu negeyn geyiga heesihiisa; ma waxa iigu wacan: ereyada maansada (miraha heesta), mise qaraaxeynta hoobalka, mise tininigta kabanka Xudaydi?

Hohey! nolosha hal murugo ayay ii leedahay; waa beryihii tegay oo aan dib u soo laabaneyn. Maankayga waxa ku dhex reeban, muuqaallo dheegag ah (koobbiyaal ah); ma ahan se hummaago dhab ah (qofaf noolnool): waxa aan intaa hiyigayga soo booqan dad aan ka wada sheekeysaneyno ammuuro jiri jiray tagtooyin hore—walow ay i tebsiinayaan facaygii jiitay waa' fog kahorow. Murugo weynaa.

MML (1945—1984)

Sanadguuro: "Xuska geeridii Marxuum Maxamed Mooge Liibaan 01"
Wq A. M. YusufDhambaal u dir qoraagan? Tuuji magaciisa!

Dix Dhagaxeed

2011-06-12T19:14:00.087+03:00

Qoraallo kale
Kaana Siib, Kanna Saar
Qoloba Calankeedu waa Cayn
U Sheeg Taariikhda…

Digniin: Akhristow ma Soomaali ayaad tahay? Haddii aad Soomaali wanaagsan tahay, gabaygaan kickicintiisa ama dhegeysigiisa ba; ha isku daalin; waayo waxa uu ku nacsiinayaa qabyaaladdaada wanaagsan, tiiyoo weli ba na aad iskula sii weynaan lahayd.

Dabuubtiisa gabay waan ka tegay dihashadiisii e
dubaaqayga waa taan ka jaray waa fog dabadeed e
shin kastood daleed uga baxdo aad nabar is diidsiiso
dabnahaagu shaygay bartaan waad ku dayataa e
haddii gole dabbaaldeg iyo faras loo dalbado maalin
oo loo duddeeyoo khalqigu daawasho u joogo
uu mid aan daryeelini xakame daamankaw geliyo
uu diirin orodkuu lahaa damacsi siin waayo
uu cidhibta darandoorriyo oo duubo madaxiisa
debcin maayo oo wuxuu ka baqan inuu ka duulaa e
haddaad adigu daacuun ku tahay dooddan iyo baacin
gacmaha waa ka daayaa ninkii fuulmo daashaday e

Jeeroon direyska u gashoon debedda soo taago
dalleen aniga iigama tago e waa dig siin jiray e
waxaan gabayga deelka iyo lafta iyo doorka uga qaaday
dadka waxaan ogaysiinayaa dawgu suu yahay e
Soomaalidaay dayooy wanaag idinka doorsoon e

Docda bari doreeriga baddiyo Seylac deriskeeda
dusha koonfureed iyo ilaa webiga daaciisa
degmadeena oo idil haddii aan deyey abwaabkeeda
nimaan duubiyadu naafo noqon deelka laga waa e

Dulmi iyo dhac waa waxa qallibay degelladeedii e
dul iyo hoosba waan ugu dhigee waa dix dhagaxeed e
Anuun baa damqanayee dheguhu uma daloolaan e
dadkaan la hadlayaa baan lahayn dux iyo iimaan e
bal inay dalfoof tahay caqliga dooni laga saaray
wixii hore u soo daashaday bay degashaneysaa e

Doqonnimo kugu baahday baan cidi dabiibeyn e
duulkii inkaar qaba jin baa daasadaw tumo e
dab markuu bakhtiyo meel kalaa dogob ka qiiqaa e
waagii dillaacaa naxdimo dihin la sheegaa e
Anuun baa damqanayee dheguhu uma daloolaan e
dadkaan la hadlayaa baan lahayn dux iyo iimaan e
dul iyo hoosba waan ugu dhigay e waa dix dhagaxeed e
bal inay dalfoof tahay caqliga dooni laga saaray
wixii hore u soo daashaday bay degashanaysaa e

Doc hadday u wada jeesatooy dhowrto danaheeda
ay duul walaala ah tahooy duunka ka heshiiso
dadka kama yaraateene ways dabarjaraysaa e
dubba madaxa wayskala dhacnaa daa’in abidkiis e
goortay is wada dooxatay baa daad u soo gelay e
dul iyo hoosba waan ugu dhigay e waa dix dhagaxeed e
Anuun baa damqanayee dheguhu uma daloolaan e
dadkaan la hadlayaa baan lahayn dux iyo iimaan e
bal inay dalfoof tahay caqliga doonni laga saaray
wixii hore u soo daashadaay degashaneysaa e

Ubaxiinnii waad daadiseen waana dubateen e
dubaaxdiisa waad wada cunteen duhur dharaareed e
dariiq toosan Soomaalidaay waa lagaa deday e
darajada Ilaahay ninkii doonayaa hela e
nin ka duday distoorkiyo waxyiga diinti ka carrow e
dugsi male qabyaaladi waxay dumiso mooyaan e

Hadaynaan xumaantiyo dilka iyo daynin kalaqaadka
dibaddaan ka joognaa sharciga daacadda Illaah e
danbarkeedu waa Jahannamma iyo dogobkii Naareed e
dul iyo hoosba waan ugu dhigay e waa dix dhagaxeed e
Anuun baa damqanayee dheguhu uma daloolaan e
dadkaan la hadlayaa baan lahayn dux iyo iimaan e
bal inay dalfoof tahay caqliga doonni laga saaray
wixii hore u soo daashaday bay degashaneysaa e

Dir dir la isu laayiyo intaan weerar daba joogno
ay dumarku weerkii sitaan danabbadii waayay
dad ayaa lahaayey intaynu isu duuleyno
uu sida dareemada u yaal meydku dibaddeeda
wallee ba doogsan maysaan haddaad dunida joogtaan e

DHAMMAAD

Maanso: "Dix Dhagaxeed"
Wt Abwaan Cabdullaahi Suldaan Timacade, 1967Dhambaal u dir qoraagan? Tuuji magaciisa!

Xuska geeridii Marxuum Maxamed Mooge Liibaan 02

2011-06-11T23:41:00.004+03:00

MML (1945—1984)

Sanadguuro: Xuska geeridii Marxuum Maxamed Mooge Liibaan 02
Wq Maxamed Mooge LiibaanDhambaal u dir qoraagan? Tuuji magaciisa!

Xuska Maxamed Mooge 2011: Halkay Caawa Joogtaa? | Wq Maxamed Mooge Liibaan

2011-06-11T13:49:00.007+03:00

MML (1945—1984)

Xuska Maxamed Mooge 2011: Halkay Caawa Joogtaa?
Wq Maxamed Mooge LiibaanDhambaal u dir qoraagan? Tuuji magaciisa!

Xuska geeridii Marxuum Maxamed Mooge Liibaan 03

2011-06-10T23:42:00.007+03:00

MML (1945—1984)

Sanadguuro: Xuska geeridii Marxuum Maxamed Mooge Liibaan 03
Wq Maxamed Mooge LiibaanDhambaal u dir qoraagan? Tuuji magaciisa!

يا زمن - Yaa Zaman

2011-06-10T14:47:00.051+03:00

Daawo, نانسي عجاج (Nansi Cajaaj), oo xareedin "Yaa Zaman" — hees qaraami ah; waa hees, fannaankii jiitay (AUN) ee Reer Suudaan, الفنان الراحل / ابراهيم عوض (Ibrahim Awad) uu horeyba u qaadi jiray. Waa hees u dhiganta heesta Abwaan Yuusuf Maradoon, "Waqti".

يا زمن
كلمات: عبدالرحمن الرشيد
لحن وغناء: إبراهيم عوض
أداء: نانسي عجاج

يا زمن وقف شويه اهدى لى لحظات هنيه
وبعدها شيل باقى عمرى شيل شبابي وشيل عينيّ

يا زمن رفقاً بحالى بي حبيب عمرى المثالى
بي سعادتو وبي هناهو بي شرودى وانشغالى
بي احاسيسو ومشاعرو وكل خاطر في خيالو

يا زمن ارحم حبايب لسه فى عمر الزهور
يا زمن جود عليهم بي دقايق قبل ما تعدى وتمر
ينهلوا فيها الدنيا فرحه نشوة من خمر السرور

يا زمن انت جاى فى النهايه جاى ما عارف البدايه
يا زمن جاى تجرى انت ما عارف الحكايه
بين حبايب عاشو فتره ومن لقاهم اسمو آيه

نانسي عجاج لها حضور فني واحساس بما تقول

Hees Suudaani: "يا زمن (Yaa Zaman) — نانسي عجاج"
Wq Muatz Suba7iDhambaal u dir qoraagan? Tuuji magaciisa!

Xuska Maxamed Mooge 2011: Adduun Waa Wareer | Wq Axmed Mooge Liibaan

2011-06-04T13:20:00.001+03:00

Sanadkii 1968^kii, markii aan maqlay codkii ina Mooge, dhegaha ayaan ka fureystay codadka hooballadii kale. Ma og tahay? Gocosho awgeed, ayay haddeer ilmadu dhaayahayga ugu soo dul joogsan. Ilaayo maanta la joogo, waa dhif iyo naadir, maalin aanan dhegeysan heesaha MML. Hal wax oo aanan kuu sheegi karin, ayaa jiro se. Daraadda aan uga xiise go'i waayo jeclaanta heesahiisa? Hayeeshee, mararka qaarkood waxa aan kala garan ba waayaa in cufisjiidadka sidaas iigu jiidanaya xaggaas iyo geyiga heesihiisa; ma waxa iigu wacan: ereyada maansada (miraha heesta), mise qaraaxeynta hoobalka, mise tininigta kabanka Xudaydi?

MML (1945—1984)

Xuska Maxamed Mooge 2011: Adduun Waa Wareer
Wq Axmed Mooge LiibaanDhambaal u dir qoraagan? Tuuji magaciisa!

Shacb Al Sudaan Yaxibbak - Muctaz Subaaxii

2011-06-03T23:02:00.001+03:00

شعب السودان يحبك

Nabi-Ammaan: "كلمات خالد المصطفى شعب السودان _معتز صباحي "
Wq معتز صباحيDhambaal u dir qoraagan? Tuuji magaciisa!

Xabiibi Hooy Hooy!

2011-06-02T15:49:00.047+03:00

Daawo, نانسي عجاج ( Nancy Ajaj ), oo qaadeysa 7abeebi Hoy Hoy (جسمي المنحول) — hees layaab leh. Hees weeye ka mid ah heesaha aad ii murgeeya, oo aan weligay ba dhegeystay? Aheey! haddii aad garan lahayd ujeeddada uun, waxa hobaaladdaan reer Suudaan, marwadan quruxoon, ay ka heeseyso. Kashka Aadmi kasta, ayaa ay ugu heeseysaa, ma ahan miro muusikeysan: illayse waxa ay ugu soo gudbinaysaa gebi ahaan ba waa "af sheelan" — afka maansooyinka, af ah maqeexme, ama se ba af ka dhigan baaq oo kale.

كلمات محمد بشير عتيق لحن كرومة
نانسي عجاج : جسمي المنحول

جسمي المنحول
براهو جفاك يا مليح الزي
حبيبي هووي

كيف حبي يحول
و فؤادي معاك يا زينة الحي
حلمك يا جميل أنا داني رحول
تركني هواك بين ميت و حي
حبيبي هووي

كيف ليك وصول
سكونك فوق لسهيل و ثري
النوم من عيني ّ دوام مفصول
دموعي تلاقي و تزرف ري
حبيبي هووي

الساحره عقول
دي بروق في غيم و لا در في لمي ّ
خدودك أم أزهار في حبول
سقاني غرامك صافي حمي ّ
حبيبي هووي

أنا دمعي هطول
يحن لي هواك و قاسي علي ّ
أيصح في هواك تعذيبي يطول
البين اترابك لاهي خلي ّ
حبيبي هووي

يا الرمشو كسول
بي خدو و جيدوا بيسبي ظبي ّ
بالشوق يا نسيم أبقى لي رسول
لو يعطف ثانيه ... يزيل البي ّ

DHAMMAAD

Hees: 7abibi Hoy Hoy! (جسمي المنحول) — Nancy Ajaj
Wq نانسي عجاج (Nansi Cajaaj)Dhambaal u dir qoraagan? Tuuji magaciisa!

Rabiic Addunya - Muctaz Sabaaxi

2011-06-01T16:18:00.104+03:00

Daawo, معتز صباحي (Muctaz Subaaxi), oo xareedin "Rabi3 Addunya" — hees qaraami ah; waa hees, fannaankii jiitay (AUN) ee Reer Suudaan, عثمان حسين (Othman Hussein) uu horey ugu soo sixri jiray quluubta LAMMAANAHA IS JECEL.

Dhegeyso isla heestan uu si kaleeto uu u xareedin. Riix guluuska!

Dhegeyso isla heestan uu si kaleeto uu u xareedin.

يا ربيع الدنيا فى عينيا يا نور قلبى يا معنى الجمال
يا اخت روحى و يا أماني هواي عشته فى دنيا الخيال

انا فيك عشقته الروعه ما احلاه فى الدل والدلال
والمعانى الراسمه نور اشراقة فى عينك ظلال
وابتسامتك لما تأسر قلبى وتحكى عن المحال
تحكى عن شوقك اليا تحكى عن بعد الوصال

من قلبى من اجل المحبه وهبته ليك شعر الغزل
مع انو قدامى الطريق انا عارفو يا السمحه انقفل
مافى قسمه ومافى يا نور قلبى حتى بصيص امل
ماقدرتا اقرب من ضراك وماقدرتا لي فراقك اصل

يا حبيه ليه قلبك قسى وكتمتى ما تخفيه عنى
أنا عشت في حبك مقيم ما عرفته نكران او تجنى
ما عرفت غير حبك غرام وسرحت فيه سنين بغني
وهبتو دمعاتي الغوالي وهبتو روحى انا وهبتو فني

رحمة الله عليك يا عثمان حسين يا فنان ياعظيم ياربيع دنيانا ياقصتنا يامعني الجمال

Hees Suudaani: "Rabee3 Addunya — معتز صباحي"
Wq Muatz Suba7iDhambaal u dir qoraagan? Tuuji magaciisa!

Sidee baad saaxiibo ku kasbataa bulshadana saameyn ugu yeelataa?

2011-05-29T22:36:00.040+03:00

F.G: Akhristow ha fududaanin oo markii aad aragtid magaca qoraaga; ha oranin, fikir gaalo ayuu noo keenay. Ogaadana, wax walba oo wanaagsan, diinteenana waafaqsan, meesheey doonaanba haka yimaadeene; waanu qaadaneynaa. Wixii xun oo aan diinteena waafaqsanayn, meesheey doonaan haka yimaadeene; waanu ka tegeynaa.

Culimada ku takhasustay cilmiga bulshadu waxay yiraahdaan, horumarka qofku uu noloshiisa ka gaaro waxaa asal u ahay %85 qaab la dhaqanka iyo xiriirka uu la leeyahay dadka iyo bulshada halka %15 ay tahay xirfaddaha ama aqoonta cilmiyeed ee uu leeyahay waxay doonto ahaatee. Sidaa daraadeed ayaanu waxaan arrintaan ka diyaarinay maqaal. Xikmadda ku jirta maqaalkana waxaa laga soo ururiyey buug uu qoray Dale Carnegie 1936 marar dambena dib loo daabacay.

Haddaba su’aashu waxay tahay maxaa nagu xambaaray inaan mowduucan siino ahmiyadda weyn ee intaa le’eg. Jawaabtu waxay tahay akhristow qofba qofkuu ka saaxiibo badan yahay, bulshada uu la nool yahayna saameyn weyn ku yeelan karo, ayaa sidoo kale qofkaasi firkirkiisa amase mabda,a uu aaminsan yahay uu ka gadi karaa bulshada uu la nool yahay.

Haddaba akhristow qoraagu wuxuu buugiisa ku soo bandhigay farsamooyin iyo xeelado fudud oo aanu ku kasban karno saaxiibo badan oo wanwanaagsan, sidoo kalena bulshada aanu la nool nahay saameyn weyn ugu yeelan karno. Xeeladahii ama farsamooyinkii waa kuwan soo socda ee la soco:

Lix siyaabood oo aad ku kasban kartid kalsoonida iyo jacaylka dadka.

1. Tus si dhab ahna u muuji inaad tixgelin gaar ah u hayso dadka
2. Dadka u waji furnoow, una dhoolacaddee
3. Dadkana ugu yeer magacyada wanwanaagsan ee ay ugu jecelyihiin in loogu yeero
4. Noqo dhegeyste fiican, dadkana ku dhiirigeli inay fikirkooda dhiibtaan.
5. Ka hadal wixii qofka aad la hadleyso jecelyahay, qalbigiisana farxad gelinaya
6. Si dhab ah u dareensii qofka aad la hadleyso, inaad ahmiyad weynu hayso waxa uu ka hadlayo.

Labayatoban siyaabood oo aad fikirkaaga dadka uga dhaadicin kartid.

1. Iska ilaali doodda ah,"rag iska dhici"; kana fogoow muranka.
2.Ixtiraam fikirka qofka kale, weligaana si toos ah, ha ugu oranin, "waad khaldan tahay".
3. Haddii aad khaldan tahay, si degdeg ah khaladkaaga u qiro, tusna inaad ka xun tahay khaladka kaa dhacay.
4. Weligaana adeegso wanaagga, dhimrinta iyo turidda. Kana fogow ad adaygga iyo qalfsanaanta.
5. Weydii marka ugu horreysa qofka aad la hadleyso, su’aal, ay jawaabteedu noqoneyso——haa. Taasoo macnaheedu yahay dareensiin, la dareensiinayo qofka lala hadlayo in wax la wadaago.
6. Isku day una oggolow in qofka kula hadlayaa uu wax badan hadlo.
7. U oggolow qofka aad la hadleyso inuu fikirkiisa iyo aragtidiisa soo bandhigo.
8. Isku day inaad si daacad ah u fahanto qofka kale aragtidiisa iyo dareenkiisa.
9. Isku day inaad la tacaadufto qofka kale aragtidiisa iyo dareenkiisa.
10. Gudbinta aragtidaada u adeegso, xikmad, dhaqan suuban, talo iyo tusaaleyn.
11. Aragtidaada u soo bandhig qaab caqligal oo ku saleysan waaqaca jira.
12. Iskana illaali adiga iyo qofka aad la hadleyso inuu idin dhexmaro wax baratan ah.

Waxaan dhammaan akhristayaasha qiimaha iyo qaayaha leh ogeysiineynaa inay jiraan culumo badan oo Muslimiin ah oo ku takhasustay Cilmiga Bulshada; buugaag badana ka qoraty. Culumadeena Sheekha ugu caansan ee wax ka qoray kasbashada quluubta Banii'aadamka iyo xiriirka bulshada, waxaan jeclahay inuu yahay, Allaah Ha U Naxariistee, Muhammad ibn Abu Bakr (sida ugu caansan se loo wada yaqaanno Ibn Qayyim ama Ibn Qayyim al-Jawziyyah) (1292-1350CE Seben laga joogo dhalashadii Nabi Ciise: sebenka sooyaalka (taariikhda) laga soo habeentirin sanadka la rumeysan yahay in Nebi Ciise (cs) uu dhashay. CE, haddaba waa soogaabsi ka joogo —— Christian Era (Casri Masiixiga). / 691 AH—751 AH). Waxaanu soo jeedineynaa in bulshada loo soo bandhigo maqaalo koobkooban oo laga soo diyaariyo kutubta noocaas oo kale ah; si bulshadu loogu wacyigeliyo qiimaha iyo doorka ay leedahay kasbashada quluubta Ban'iiaadamka iyo saameynta bulshadu.

DHAMMAAD

Qormo: "Sidee baad Saaxiibo ku Kasbataa Bulshadana Saameyn ugu Yeelataa?"
Wq Mohamad Yusuf MuseDhambaal u dir qoraagan? Tuuji magaciisa!

Musharax Madaxweyne: Mudane Cali Cabdulle Guure

2011-05-25T14:40:00.006+03:00

Codkaaga Sii Cali Cabdulle Guure

Baahin: "Musharax Madaxweyne: Mudane Cali Cabdulle Guure"
Wq A. M. YusufDhambaal u dir qoraagan? Tuuji magaciisa!

Cukuyeey Diindiin

2011-05-23T20:25:00.036+03:00

Diin, diindiin, diidiin, qubo

XALAYTO Abuu Mu'aamara,
diin yar ha arkoodo;
canuuni qooqan ha u moodo.
Qabsee sidii bambo xag u wiifi'.

Qarax se meel na kama yeerin.
Cargaagtan na, lama maqlin.
Mood iyo noolkii, ayaandarro, dhib ma gaarin.

Abuu Mu'aamara ma su'aalay:
"Maxay Camaliyat Istishaadi-gii u hungowday?"

Shabaab Yarow na, ha ku jawaabo,
"Sheekhayow, Akhiiyow, horta ogsoonow:
Qubo, bambaano qarxeysa ma aha."

DHAMMAAD

Maanso: "Cukuyeey Diindiin, Hakisa, Abriil 14, 2011"
Wq A. M. YusufDhambaal u dir qoraagan? Tuuji magaciisa!

QAABABKA HADALKA isku YAACSAN

2011-05-21T16:56:00.032+03:00

BERYAHAN DAMBE waxa aan aad ugu kuurgalayay idaacado warbaahineed ee Soomaaliyeed, oo laga kala dhegeysan karayo ruuman (abbaaro) kala geddisan oo ka mid ah mareegta (internet-ka). Aad ayaan u kahdaa goor kasta oo ay dhegtaydu maqasho weedha hoose oo kaleeto,

"Ururka Baaqbaaqle oo qeyladhaan ka muujiyay dilkii aqoonyahanka Soomaaliyeed, Mudane Dhintow Macnalaawe…."

Maxaa si ka ah; ama se ba ku jaban oraahda kore? Qofkii suugaanta Soomaalida wax yar ka bartay, qacda hore haddii uusan garan, qacda labaad waa in uu gartaa gefka WEYN ee oraahda iyada ah ku dhex lunsan, oraah haddii kale ka fayoobaan lahayd, cudurka haatan ku ridan, amaba ku jira. Qoraa kasta, may wariye kasta, haddaba, waa in uu ka feejignaadaa hafyada (ama iinta ama cilladda) loo yaqaanno:

QAABABKA HADALKA

Qaababka hadalku (afafka maldahan) waa kuwa waxa ay kuu qeexayaan, u ekeysiinaya waxyaabo kale. Afka maldahan na ma ahan in loo qaato baxaalligiisa qayaxan. Tusaale ahaan, haddii qof lagu sheego in gurigiisu yahay "qashinqub": oraahdan, loola ma jeedo in qofkaas gurigiisu uu yahay "qashinqub ay dadku qashinkood wada geyn lahaayeen". Sida kale, waxa looga jeedaa in "qofkaas gurigiisu mindhaa u wasaq badan yahay, sida dukaafadda". Ma kastay?

Waa lamahuraan haddaba "afka maldahan" in loo adeegsado si ay xasilloon iyo labaddaraadle feejignaan ba ku jirto. Haddii oraah wal lagu billaabo "hal is-barbardhig" ee misana loo boodo mid kale — is-barbardhig kale — waxa abuurmaya wax la yidhaahdo: qaabab hadaleed isku yaacsan. Waa shareereyaal misana si aan la ogeyn ugu soo dhex dhuuman kara qoraalladeenna. Hal ceeb ah ayay se iska leeyihin. Isma qarin karaan.

QAAB, KA QASAN

Hirar waaweyn^* ee fulaynimo ayaa laabtiisa ka dhex kacay, kuwaas oo sii engejiyay gebi ahaan dhiirranaantii yareyd uu horeyba u soo lahaan jiray.

* Hirar waaweyn waa waxyaabo tilmaamaya biyo, kuwaas aan si na ba wax u qallajin kareyn, mise saa ma aha?

QAAB, KA QUMAN

Hirar waaweyn* ee fulaynimo ayaa laabtiisa ka dhex kacay, kuwaas oo "sii qaatay/hafiyay/la tegey/la jiitay..." gebi ahaan dhiirranaantii yareyd, uu horeyba u soo lahaan jiray.

Maxaan maanta u soo xusuustay gefkaan?

Furo xiriirkan: Dhulgariirka Hadraawi iyo Mushkiladda Isirsooca. Meel kale adiga oo aan eegin, fiiri qoraalka aan ku qoray farta kaabiyeysan [marginal-ka] ee waaweyn:>

"wuxuuna ina soo hordhigay hawraar murtiyeed qalbi dhagaxoobay ka ilmaysiinaysa.

Wax dhagaxoobay, ujeeddadu waa biyo fadhiistay baraf oo kale ama wax aan nugul ahayn: ma la jebiyaa/jejebiyaa, ma la tumaa (sida qorfe iyo heyl), ma la burburiya, ma la shiidaa, ma la qoraa, ma la dhalaaliyaa…iwm., mise waa uu ooyaa?

Horta ma aragtaa in si fudud qofkeen ba ugu dhici karayo gefka sidaas oo kale u u weyn ee hadalkeennii cakiri kara. Ninka qaladkaas u dhuuntay misana waa qoraa weyn. Hayeeshee, wariyow, waa in aad iska ilaalisaa, intii karaankaaga ah: Qaababka isku Yaacsan ee Hadalka. Af horraan ba aan maldahi lahayn, waa in aan ka jirnaa wixii ujeeddadiisii misana habaabin ama se ba lumin lahaa!

Dhaliil ugma jeedo aan u soo jeedin lahaa cid gaadh ahaaneed. Waa baraarujin. Anigayga haatan wax kuu faahfaahin, ayaa laga yaabaa in ay ii dhuuntaan "warar isku yaacsan". Haddii aad dib mar kale u akhrisid; waxaad qoraalkii Rashiid ka heli doontaa shareereyaal; may is-barbardhigyo kale, kuwaas oo weliba na, run ahaan, aad u qurux badan. Ninkan, Rashiid oo kale, dhab ahaan, waa dadka loo baahan yahay in laga korosado AQOONTOODA SARE!

LAYLI

Bal isku day markaaga in aad soo tifaftirtid oraahdii Idaacadaha, ee hoos ku dhigan:

"Ururka Baaqbaaqle oo qeyladhaan ka muujiyay dilkii aqoonyahanka Soomaaliyeed, Mudane Dhintow Macnalaawe…."

F.G. Guud ahaan sida qoraallada loo qoro, gaar ahaaan na, sida sheekooyinka loo qoro, waxa aad ka heli doonta dhigane (buug) goor dhow soo bixi doono ee la yiraahdo "Sidee Sheeko Loo Qoraa?" ee uu qoray wedeygay Yusuf Wayeel.

DHAMMAAD

Hogatus: "QAABABKA HADALKA isku YAACSAN"
Wq A. M. YusufDhambaal u dir qoraagan? Tuuji magaciisa!

Guumeys geeridayda 'xaa kaa soo gelaa?

2011-05-21T13:47:00.097+03:00

Waa shimbir la baaseysto: reerka gurigooda uu guumeys ku dul dego; geeri ayaa soo booqan. Qof reerkii ka mid ah, ayaa dhiman.

Meymuun Biyow (AUN) waxa ay ahayd laashimey aftahamadeeda awgeed, reer Ismaan Darandoolle, dhuuxa Abgaal oo dhan, ay wada jeclaan jireen. Iyada oo sakaraad ahayd, ayaa guumeys ka dul yeeray waab ay hoos tiil. Xigmad ay reebto, murti weli ba dhaxalreeb ah, tixda soo fool leh, ayaa ugu wada dambeeysay :

Guumeys geeridayda 'xaa kaa soo gelaa
Ina gember qaadatid gowriir ruugi mayside.

Bal u fiirsada. Jaajuuska iyo khaa'inka Soomaaliyeed ee dalkiisii ugu soo horkacaya; si uu shisheeye u qabsado. Dagaalooge waa sida "gumeyska" ay sheegtay Meymuun, kaas oo haddana ka qatanaan lahaa daangada, qurbaan ahaan loogu dubi lahaa, martida ka soo qeybgeli lahayd duugteeda.

Maxaa dagaaloogow ka soo gelaya, haddii Soomaaliya, maahan dhashaadii, balse nacabkoodii aad adiga u keentay, iyaga na (ilmahaagii), uu ka sii dhaxalwareejiyo? Sida guumeyska ayaad geerida dadkaaga uga dhursugtaa, ugu dhadhabtaa—hayeeshee, ogow hee, adiga na in aad ku qadi doontid xataa "daafida iyo ugaalida", dabbaaldeg ahaan, uu nacabkaagii na ugu damaashaadii doono qabsashada DALKAAGII HOOYO.

Maaggooyow magacaagu waa guumeys. Waxa aad tahay: guumeyska, guumeysyada oo idil ugu wada fildaran. Nacaladdii Ilaahay na weligeed ba, if aakhiro ba, si aan dhammaad lahayn, ha kuugu taaltaallo. Aamiin.

DHAMMAAD

Maanso: "Guumeys geeridayda 'xaa kaa soo gelaa?"
Wq A. M. YusufDhambaal u dir qoraagan? Tuuji magaciisa!

Hableheenna Sidee Buu Hal Abuur u Timaamay

2011-05-17T04:03:00.003+03:00

Hableheenna Sidee Buu Hal Abuur u Timaamay

DHAMMAAD

Dhigane: "Hableheenna Sidee Buu Hal Abuur u Timaamay"
Wq Maxamed Xirsi Guuleed (Abdibashir)Dhambaal u dir qoraagan? Tuuji magaciisa!

Nolol Maalmeedkii Qamaan Bulxan Yuusuf

2011-05-16T19:08:00.041+03:00

Intaanan nolosha guud ee Qamaan Bulxan Yuusuf u gudagelin baan rabaa; inaan hordhac yar hormarsho.

Abwaankii la odhan jiray Raage Ugaas ayaa laga hayaa hadal uu ku kala sifeeyay saddex arrimood oo ah.

1. Gabyaa waa nin wax tiriya, laakiin tirinta mooyee, aan garasho kale u dheerayn.

2. Aftahan ma gabyo, waa nin gabayga la tiriyay dhuuxi kara, gol-duleeladana sheegi kara.

3. Abwaan waa ninka saddexda arrimoodba isku darsaday: tirintii maansada, fahanka maansada, iyo hal-adeyg hadalkiisu faafo maanta geedka la joogo.

Cali-Guhaad Cabdille Fiixiye, oo ka mid ah ragga laga tixgeliyo Gobolka Qorraxay, aadna u cimriyey, oon kula kulmay dhowr jeer. Cali-Guhaad ayaa Cali Dhuux Aadan kula kulmay Ceelka Dannood 1940^dii, halkaas ay ku sheekeysteen. Inkastoo Cali Guhaad sheekadii dhex martay Cali Dhuux uu wax badan iiga sheegay, haddana inta Qamaan quseysa ayaan ka tabin.

Cali Dhuux wuxuu yidhi, "Nin hadalka caadiga ah iyo gabaygu isagu mid yahay; Qamaan baan arkay, oo intuu geed soo istaago, gabay ku xaajoon; maantoo idil; waligiina gabay uu tiriyey aan dib u mareynin. Maanso horleh oo cusub inuu sii curiyo mooyee.

Qamaan Bulxan Yuusuf wuxuu ahaa ninka noocaas ah, ee Saddexdaas arrimood ee Raage Ugaas horay u tilmaamay; isku wada darsaday. Ilaahay na ku ayaa ku maneystay oo ku barakeeyay. Qamaan beeshii uu ku dhex noolaa, nin ka dhex muuqda, ayuu ahaa: samaan iyo colaad, dhac iyo ergo, guur iyo geeriba….

Qamaan wuxuu dhashay 1857^dii—Gugii Gobeysane. Sidaan dhowr nin oo qoyska ah ka dheegtay, kana qiyaas qaatay ragii ay wada gabyeen da'aadooda. Wuxuu u dhashay tuulada la dhaho Tayin, oo ka mid ah Ceelasha Goglo Seereeya, Qoraxay, Ogaadeeniya; Qabridahare ayay 55 Km ka xigtaa Koonfurbari. Qamaan beel ahaan, wuxuu kasoo jeedaa Ogaadeen, Reer Subeer, Cabdille, Reer Ugaas Warfaa, Xandulle Ugaas Magan. Qamaan hooyadii Waxaa la odhan Jiray Xaliimo Maxamed Xasan, waxayna u dhalatay Reer Cabdille, Reer Ugaas Guuleed. Qamaan wuxuu la dhashay oo aad ugu weynaa Abwaan la odhan Jiray Weerar Bulxan, kaas oo dhintay hilaaddii dhowr gu' ka hor Kacdoonkii Daraawiishta. Qoyska uu ku soo jeedo Abwaanku, qoys aad u gabya, ayey ahaayeen oo Ilaah hoodo u siiyey. Inkastoo la ba odhan karo, Ogaadeenkii wakhtigaa noolaa, gabayaanimadu waxay ugu badneyd, sida maanta siyaasiyiinta ugu badan tahay Soomaaliya! Berigii ay socotay Silsiladii Halac-Dheere, Cali Keenadiid oo ahaa Suldaan u talin jiray beesha Majeerteen, ayaa laga hayaa erey ah:

Ogaadeen geedka gabayguu daaqaa; cid kaloo la daaqdaana ma jirto.

Beesha Ugaas Warfaa ee Qamaan ka dhashay, haddaan ka nimaadno, oo uu Qamaan shan ka tirsan hayay, oo aynu ka nimaadno Beesha Reer Ugaas Magan, oo uu afar ka tirsan hayay, waxaa tusaale fiican inoogu filan: in Awoowgiisa labaad oo ah Xandulle Ugaas; dadka ka soo jeeda ee gabya, ay boqol ruux ka badan yihiin—rag iyo haweenba. Waa Faarax M. Madar Xandulle, Weerar Bulxan, Faarax-Geeydh, Bulxan Yuusuf, Nuur-Jiir, Cabdi Madar, Cali Cilmi Dige, Cadwaan Qamaan, Maxamed Qamaan: intaasoo nin iyo in kale oo na heynin magacyadooda oo isugu wada imaaneynsa awoowgaa labaad; rag hal mar wada kacay, geyiga Soomaaliyeedna ku magac bixiyey, 'yay ahaayeen.

Qamaan xilligii uu hanaqaaday, wuxuu la kulmay kacdoomo kala duwan; wakhti kala-guur ah oo beesha Ogaadeen soo foodsaaray, gumeystihii madoobaa iyo kii reer Yurub oo isu baheystay Soomaalida. Sidaas awgeed ayeynu maansadiisa faraha badan, kala kulmi karraa, wakhtiyo kala duwan iyagoo ka hadlayo; iyo kacdoomo kala duwan. Haddey tahay tii Sayidka ama tii Reer Yurub ama tii Ugaas Beeledyada Ogaadeen, ama tii Olol Diinle…iwm. Wuxuuna dhintay, Allaha U Naxariistee, hilaaddii 1927^dii, qiyaas ahaan, isagoo da'da 60'ka madaxa geliyay. Walow aysan tiro aad u badan u dheerayn—lixdan jirkaas.

LA SOCO QAYBAHA DAMBE…

Qormo: "Nolol Maalmeedkii Qamaan Bulxan Yuusuf, April 15, 2011"
Wq
Faarax Cabdullaahi (Geydh)Dhambaal u dir qoraagan? Tuuji magaciisa!

Xog Aan La Garaneyn

2011-05-01T20:58:00.700+03:00

Qeybaha Sheekada

1

2

3

4

5

Gaarabidhaan, gaaraabbidhood (يراعة/firefly), [Pyractomena angulata]: waa cayayaan ama xasharaad baalalley ah, kaas oo laga billaabo himhimmowga ilaayo oogta waaberi, la moodayo dhimbilo ififtiimaya.

xogtiis aan la garaneyn

Xasan Sheekh Muumin
Xasan Sheekh Muumin (AUN)
( Saylac, Dis. 25, 1931—Oslo, Jan. 16, 2008 ).
Sawirkan la qaaday ≈ 1965

[1]

^ kor

I.

GOOR BAABUURKU uu dhaqaaqi lahaa, kuleylka jiray awgii, daaqaddii aan xigay muraayaddeedii hoos-u-dejdidii aan is lahaa, ayuu wiil yaraa halhaleel iiga soo dhiibay xaashi isku duubanayd. Aniga oo foolkiisii ku maqanaa ayaan waraaqdii ka mahiibay; saa isagu na dib ayuu haddiiba u qooransaday abbaar ay taaganayd islaan xijaabanayd. Jalleecada wiilka waxa ay ka dhiganayd baaq uu iigu tilmaami lahaa; cidda xaggeedii uu iiga keenay farriinta. In kasta oo aan naagtii si daymo lahayd u eegay; si dhib leh ayaan misana u arki karayay indhaheedii halaalaceynayay. Biligtaa qudha… iyo tagsigii oo shaagaggii rogay.

Isha: http://www.uncompromising-rhetoric.com

Waraaqdii ayaan degdeg u kala furfuray. Dhowr sadar oo si boobsiis ahayd loo soo qarqaroofay, iyo tiro telefoon bes ayaa ku qoranaa. Islaanta shukeysanayd, ayaan is iri, maleha waa Geeridii oo ku madleysa. Meesha waa Muqdisho. Cabsi ayaa i gashay. Allaylee, cabbaar yar kaddib ayaan se garwaaqsaday in Xamar ay badi ka talinayeen wadaaddo, asii sii talaxgabi lahaa; duulal qammaamudanaa, kuwaas oo wada foolal hagooganaa. Qowleysato aan Maxamediyada rumeysaneyn, balse rabitinkooda uun rumeysan. Yaa garan karay Al Shabaab waxa iyo diinta ay dheeraayeen Soomaalida inteedii kale: Ma Muslimnimo mise murtadnimo? Ma dhaladnimo mise shisheeyenimo? Ma gacaltooyo mise nacabtooyo? Ma ragannimo mise ragrifnimo…? Ogow se, bidhaanta keliya ee sida ugu qaawanaanshoha badanayd isugu kay muujinaysay; waxa ay ahayd Luulkii Bariga Afrika, magaalamadaxdii Soomaaliya, tiiyoo gebi ahaan ba ka arradanayd dharkii ay ku asturnaan jirtay—iyo dhambaalkan asturan.

Xaashidii ayaan eegmo kula dhaygagay. Sadarkii hore ayaa ba weydiimo silloon igu kediyay,

“May aqoonsan kari lahayd? Xataa haddii aan xijaabnaan lahayn?”

^ kor

II.

Tallan ayaa igu abuurmay. Dhigmada, habka farta ay u qoranayd, ayaan se ugu maleeyay in ay soo qortay marwo aan horey u soo oqoon jiray waa fog kahorow. Labaatan sano ayaa laga joogaa kolkii iigu arag dambeysay. Islahadal. Haayoo waad taqaan; iyo mayee ma taqaannid. Mayee… may… maya fartan ma aheyn wax igu cusubaa. Qofkee se ku iqiin? Goorma ayaan se ku iqiinnay? Meelma ayaan se kula iqiin? Iima kala caddeyn. Illayse waa aan hubay, oo hubay in ayan fartaan igu cusbeyn.

Dabadeed laga billaabo dhanka bidix lagu na geeyo dhanka midig, sadarkii xigay, sadarkii labaad, tibix ba tibixa kale ee ku sii xiriirsanaa, ereyba ereyga kale ku sii daba yiil, ayaan isha dadab aal yar u la sii yare raacraacay; saa ka ba sii daran. Iyaa! Waa ba halxiraale horleh:

“Waa H. O. aka M. L.”

Illayn mashaqo waa tan oo kale. Yaabka aan arkay. Dad waa kii mar uun dhakafaara; ma aniga ayaa se weligay ba is lahaa sidaas oo kale in aan maalin uun u dhakafaari lahaa. “Ha dhibic, A dhibic; Ma dhibic, La dhibic”, ayaan in door ahayd ku sii werwerdiyay. Wax aan ku celceliyo ba, kol ayaan ba hasinka u gaaray, aniga oo qaawanaa in aan tagsigii dibadda uga boodo. Waa anigii se cod buuxay, af labadii, la yeeray, “Eureka! Waan helay!” Aniga keliya ayaa is maqli karay; maxaa yeelay, codku waa mid aniga uun iga dhex yeeray. Filanwaa awgii, ayaan isu dareemay sitaahoo labadaydii caymood laga furfuray caadad ku xiranaa. Laabtayda ayaan isla jeer ahaantii ba uga dhex jeeday: dhammaadkii 1970^dii, hablaha Soomaaliyeed, foodleydii ugu qurux iyo soohorjoogsi wacanaan jirtay; kaartoliino caan ahaa, Kaarkii Boostada ee sawirkeedu uu ku oollaan jiray; ma waan durba saa la i hor keenin. Timaheedii oo u tidcan habkii Abooto Soomaali hore; inan sheegatay ugubnimo iyo haashaar, gabadhaan jeclaa oo ii dhoolbireysa, tiiyoo xidhan subeeciyad faraqyo iyo xiddooyin ba leh, oo weliba na “dhexdu taako gaw tahay,” oo ay na ugu dhuuqsan yihiin “tel iyo xiisaan”. Naasaheedu na ay doobiga wada yihiin. Jecliyaa! boholyowgu horba sida uu iiga dhex hanqaray, oo misana mar kaleeto il gudeedda maankaygii, dib loogu cawiray — hillaac 'yada ka soo baxay.

Waryaa, “H. O.”, mindhaa, waa soogaabsi ka taagan “Hakimo Omara” — far Soomaali ahaan na u dhigmi “ Xakiimo Oomaara”. Sannado badan, malaha, waa yartii aan iyada awgeed u boholyoobi jiray? Jacaylkaygii hungoobay. Billaa aan dib ula kulmi…? Quruxleydii ku magacdheeraan jirtay “Mona Lisa”? Tolow ma gabadhii ba? Mise waa dhagar baas iyo “xog aan la garaneyn”?

Durba Madaxaygii sow kama ma ayan dhex “talalaxleyn” cuudkii Xudeydi, “tininigtii” durbaankii Cali Dheere…iyo qaraamigii, taas oo aanan anigu weli helin xogteedii ba, iyo labaddaraadle codkii madhaafanka ahaa; may codkii toolmoonaa ee Maxamed Mooge Liibaan. Heestu ba hees oo qudha iigu ma ayan sinneyn; illayse waxa ay iiga soo dhignaan jirtay; bal aan u soo ergisado tibaaxdii Yuusuf Maradoon, taas oo iya na sida iila wada roon wax u qeexi kari lahayd, “anoo nacasa neeftaan ku nuuxnuusanaayay”Tix ka mid ah heesta Maradoon: Nuuraay Waxaad Tahay, 1969. Aheey ah! Mooyi se—. Mooyi se in quruxda hablaha ay u raagi kareyso sida Gaaraabidhaan: hees waayo' hore soo qurxoonaan jirtay, isla sideedii na imminka weli u qurxoon, weligeed na ba u sii qurux badnaan doonta geddii : shalay, maanta, iyo berri.

Maxaan se hablaha maansooyin qurxoon looga dhigin? Ama se ba hummaag aan jeer na is dhalarogeynin? Qurux, “sabaan laarriyaa”"Nin laboonti sheegtaba sabaan laarriyaa heliye".
Eeg maansada — Salaan Carrabeey: Luukaansi. Akhro maansada, tiiyoo ebyoon. Guji! aan uu heli kareynin? Ahaan lahaydaa Mona Lisa: hummaag siyaabo aan kalajoogsi lahayn had iyo jeer ba loogu ag bururi kari lahaa; gedda Suufigu ba uu ugu muraaqoodo Digrigiisa? Hayeeshee, iska ahaan: "cosob aan cidi daaqin," aagaan gocoy, gabadh ah geribaxan, inan aan dhaddigoodkeeda marna ba la darin "warmihii tumaatida adkaaMaxay yihiin warmuhu...? Eeg maansada Cabdisalaan Xaaji Aadan: Togga Harar. Guji!" — bikro aan abidkeed ba la bikrojebin kareynin? Bilcan hiyiga iyo laabta uun iiga nikaaxsanaan teeryo Gabbaldhaca iyo Hiimmamowga Waaritaanka. Teeryo Baabba' Uunka. Ilaayo Gabaabsiga Ilbiriqsiga Ilbiriqsiyo oo idil ugu wada garaacis dambeeya. Milayla'aan. Balse ii aniga ahaan, marwolahaan; ama caashaqii Maxamed Cali Kaariye: “Jacayl aan dhammaanoo dhexda iigu maran” uun. Bes.

“Show Mona Liza isla sideedii hore billaa iya na weli u ilqabato wacanayd,” ayaan is weydiiyay. “Mise waa ba ay ka tayo hooseysaa Gaaraabidhaan?”[2]

^ kor

III.

Dhulkii weeyaan Axmed Saleebaan Bidde ku tilmaami jiray, “Hablaha Geeska Afrika” gabadhii uu ka calman jiray.

Aniga iyo curaddii reerkeenna, ayaa aroortii xigtay wada quraacanaynay. Shimbiro kala kaan ahaa: baalfallaar, cali-food, culiculi, humburuq, qoolley, ilcad, tumaal-geeddow, tuke, dafo, guumeys, aboodi, guduri, galow iyo fiin, cantalyaa, geeltoosiye, sarantoos, guuguule…iyo qaar kale; haadku siyaalo kala teelteel ahaa, ayuu ugu kala ciyaarayay cirarkii Wardhiigley; muuqoodu na waxa uu hadba inooga soo dusayay shubaakadda ugu ballaaranayd shubaakadaha qolkii fadhiga. Badweynta Hindiga ayaa iya na neecaw qaboobeyd ku soo dul afuufeysay degmadii Xamar-Jadiid, oo iyada na ku waaberiisatay maalin jiilaaleed yare diirranayd, taas oo qofkii sanado badan Yurub ku soo baadsanaan jiray ay ku sabaaleyn in uu ciyoon dibadda uga baxo aqalka huursanaanta badanaa. Xaggee se naftaydii u hilowsanayd loo dalxiis geyn karayay: Xeebtii Liido? Tii Jaziira? Rugo aniga iyo walaal ama aniga iyo wedey aan u wada dabaal tegi jirnay. Sow ila ma noqon wax laga dhiidhiyo! baqdinta laga baqa hayay Shabaab meel baas laga-soo-ganay, kuwaas oo iyaga daraaddood ba looga maagganaa deexdii Muqdisho. Ciilow way! Muuqaal lahaan jiray soojidasho wacanayd oo ay ka wada sinnaayeen awgii; dhulkii weeyaan Axmed Saleebaan Bidde ku tilmaami jiray: “guudleyda oo badan[ayd]”, si gaar ahaaneed, Hablaha Geeska Afrika,” malehayga, gabadh uu iskii iyo iddii ba uga calman jiray; an se ila ahayd hees Mona Lisa, gacaladaydii—“taan lahaan jirey markaan tumasho soo qaado”Waa tuma gabadha uu lahaan jiray Cabdisalaan? Eeg isla maansada Cabdisalaan Xaaji Aadan: Togga Harar. Guji!—iyada awgeed ba, in loo curiyay:

Dhayal looma heesee dharaartii aan ku caashaqay
Ee aad dhibtaadiyo igu dhalisay hawlaha,
Dhulka oo gu'guu da'ay dhinacyada Maqadiish:
Dhanka midig baddii tahay bidixdu na dhir iyo doog,
Ciidddaan dhabaq guduudka ah,
Ee dhiin lo'deenniyo geeluba ku dhadhamo,
iyo ubaxa dhaadheer—
Miyaad kala dhextaagnayd?

Marwo jirsatay sano kontomaad, abbaayday Qadiijo, saabka feeraheedii neef uu la buufsamo inta ay gude u jiidday, ayay misana sida dheri shuuqa hayay durba iila hadashay, “Waa la duqoobay. Arooryada, tan oo kaleeto ah, firfircoonaan iyo tamaro ayaan la soo toosi jiray. Haddeer se tawaawac uun weeyaan; waxii aan dareemaa ba. Waheey, naallada adduunyadu ba waa xiiso dhaqse u dhici og geddii duqsiga MaajoWaa maxay duqsiga maalinle? Halkan ka eeg—Wayeel: Wacdaraha, Nolosha, iyo Geerida Laba Cayayaan, 2009.

In kasta oo ay walaashay iga dherer iyo dhuubni ba badanayd; anigu na iyada ayaan dhowr sano ka sii da' yaraa.

"Duq Islow oo kale,” calaacalkeedii dheeraa, ayay halkiisii ka sii miistay. “Nin[...] maalmo badan soo jiree madaxu booseystay, 'guyaalkii i soo maray', ma aniga oo aan ogaalkeedii na soo ba lahaan jirin, miyaan misana ku soo baxay guumeys waa hore, horeyba u soo gabowday? I maqal. Walaalkay Dalmarow—? Xog aan la garaneyn ayaan shaaca kaaga qaada hayaa. Ma og tahay—? Haddii aan ahaan lahaa dilaa doona haya in hablaha hubla'aan iyo sunl'aan uu wada gumaado; xabsi ayaan boojimo uga wada dhigi lahaa, halkaas oo ayan isku eegi kari lahayn tafaaful la yiraahdo biladdaye. Muddo aan ka yareyn ilaayo toban sano oo kale, kol muraayad oo idil laga wada xayiray; haddii dabadeed naag ba markeeda loo oggolaado in ay muraayad isku eegto, qarracan iyo murugo awgood, ayay middood ba midda kale uga daba dhiman lahayd. Waayo sidii Shabaabku badi ba u qabsaday xaafadihii Xamar, waxa aan xataa nacay in aan foolkayga jeerna muraayad ku eego. Shalay ayay noloshaydu iigu qarracan badanayd. Walaakayow adiga imaanshahaaga dartii ayaa igu dirqiyay in aan cusburto. Saa maxaa dhacay? Murayadda gudeheedii duqdoo iga soo dhex illaaceysay; ma waananay iga nixin? Ma waanan aniga naftirkayga iska nixin. Murayaaddaay meel daran ka bax! Shabaabow adna lagu waa'. Waqtiyow na Eebbe kuu qod xawaal dheer. Yaa hablo foolxumadooda u kaayay oo aan idinka ka ahayn. Dhowr bilood gudahood, sow taa quruxdaydii ku qayirantay. Illaacdadaydii meeday? Meeday awooddaydii? Hoogay oo ba'ay! qabkaygii waa kaa shiiqay. Ninkee habartayda,tan wax ku fala haya…”

Ma og tahay se—? Ma og tahay, si ka duwan dhillaysiga Al Shabaab, weligay ba hablo kala ilwaad geddisanaa, ayaan jacayl la soo dhisi jiray; illayse iyaga oo idil, wadarta jacaylkoodii, u ma dhigmi karin jacaylkii aan la sammeyn jiray gaaridii haweenka; Qururx lagu naaneesi jiray La Gioconda; mayee, cakuyeey aniga iyo hafyo! Mayee waxa lagu naaneesi jiray Mona Lisa. Xogta aan ka bartay walaashay Qadiijo haddiii ay dhab tahay; sida nooleha ba geeridiisa kadambow; xataa quruxda haweenka na geerideeda kaddib: arki mayso dibusoonoolaansho dambe. Tagtadii, lagama yaabo, in ay isu soo rogaaceliso—joogto ama timaaddo ba. Laba waabberi kaddib, ayaa illayn aniga na, weliba si aad iila silloonayd, daaha la iiga furi lahaa: “xogtiis aan la garaneyn”.

^ kor

IV.

Miiskii cuntada kol ay ka ag kici lahayd, ayaan jeebka surwaalkaygii uga soo saaray dhambaalkii shalayto uu kuraygu iiga keenay abbaartii ay rorogtay naagtii xijaabnayd. Shibtayda ayaan na ka galay; waayo waxa aan rabay in aan iyada ka xogsado, halxiraaleyaalka xaashida ku qoranaa, billaa ay wax uun iiga furfurto. Saboolnimo waa indhala’aan. Qoraalkii oo xaggeygii u soo gemboonaa, ayay caddaysinka xaashidii si biciriirsi lahayd u eegeegtay. Hadday malluugga hal erey na arki kari weyday, ayay dabadeed iyadii oo aan rugteedii ka istaagin, kursi wareeggii ay ku fadhisay inta ay dib isugu kala fireysay; rako meel duleedkeeda ahayd qotontay; ha ka soo laacdo indhagashigeedii. Sidii Shabaab loo raawin Xadiith laciif ah ama Aayado meelo aan ku habbooneyn loogu soo daliilin; ma waanan anigu na qiiro Mujaahidnimo iyo labaddaraadle dhegannugeyl ba iska wada raadin. Saddex jeer ayaan ololay! Ay ookiyaalehii sii gashanaysay maahee, xaashidii boggii dhigaalku uga taashiilanaa inta ay u rogatay,

“Iyaah! Fartaan fartii Mona Lisa ahaa!” ayay tiri, “lambarkaan ba, kuu aqaannaa. Waa tefoon lambarka gurigeeda. Boowe, war lagu sii. Anaa iyada u sheegay in aad iman lahayd. Dorraad.”

Illayn sheeko kaltanka ayay ku wanagsan tahay e, dabadeed anigu na walaashay sow uga ma sheekeyn sida warqaaddu ay iigu timi.

Mar kaleeto ayay la soo boodday, “Mona Lisa waa—quruxdaas. Qurux! Qurux! Qurux! Iyada oo dhan se waxa aan ka gaabsaday kolkii ay aroostay nin aan iyada u qalmin, oo weliba iyada ku noqday xilagube inkaaranaa. Gabadh—gabadh la dhaho Meyla, ayay isu dhaleen.”

“Ninka ooridiisii nin kale loo igdhaan ahayeEeg maansada Raage Ugaas: Allayl Dumay. Guji!,” ma waanan anigu na halkii Raage Ugaas dib u soo gocon. Sow durba ma sii weydiin, “Ma is qabaan weli mise—?”

Hadalkii ayay igu kala goysay.

“Lammaan wada nool ba wed kala qaad,” ayay tiri. “Gantaal ka mid ahaa riddooyinka AMISOM, ayaa noloshii ifka u qoonsaday. Biciid, Alla Kuuma Samadarraadee, sanad ama meelahaas oo kale, 'yuu mootan yahay.”

“Hawraarsan. Carmal—. Qurux gambo leh!” inta aan anigu na uurka uga yare taamay, ayaan Qadiijo weydiiyay ruunka Mona Lisa ay Xamarcadde ka degganayd.

“Booli Qaran. Isla gurugii aad ku ogeyd.”

Xaashidii ayaan gacanteedii ka dafay. “Magaaladaan u dhaadhaci lahaa e, baayooy ina keen soo wada dalxiisno e?” ayaan ka codsaday.

“Bal aniga iyo dalxiis, daya! Qof xijaab ku dhex qufulan, iyo qof sheeladii shookiga ku dhex qabbiran; waxba is ma dooriyaan. Waa labo boojimo oo isla hal cimilgal ku wada dhex sheelan. Adigoo aan naas hooyo wada nuugay intii hadba la iga kaa wareysan lahaa, taan kuu ahaa walaashaa rumaad iyo sharmuuto aad u galmoon lahayd na, allaylee foolxumadaas—dalxiis aan ka la'aado.”

Caro awgeed, warkii ayay ku yare mergatay. Dabadeed intay istaagtay, meel laabato ahayd; maryo kebiskii guriga is dul tuunsanaa, tiiyoo la mooddo se in najaas harmin oogadeeda ay ka dhawrsan lahayd, ayay murugsato iyo suul ku soo wada qaadday.

Aniga oo la yabbanaa dhaqankeeda aan weydiiyo, “Abbaay maxay yihiin—?”

Sitaahoo ay col la ahayd shukooyinkii Carabta, ayay dhulka u sii wada daysay. “Bannaankii na xijaab,” haddana sidii Muxuddiin Darbo inta ay kolkba dhan u laadday, “mayee qolofahan usukugga ku gaashaaman, intii ku dhex suyuci lahaa; dhex joogga gurigan huwaarsan, ayaa ii dhaama. Dalmarow, i maqal! Gallad Ilaahay weeyaan, Shabaabtu, dhillayo is soo urursaday, haddayan guriga iigu soo dhicin, oo ayan na meherl'aan, diin sirgaxan igu naageysan—iyo dhillannimo ka haransan xijaabkan weliba igala sii urka ba badan, tuuteha gumeyste ee ciidanka AMISOM. Weligay ba miyaan mayray se! Genbisadaas ayaan dabqaad qiiqa haya u hoos geliyaa, xijaabka kusheegga na aan dusha uga xooraa. Qasli-ka-mayrasho ka wanaagsan, miyaa jiri karta?

“Ukhtii Fillaah, walaashay Jiijo, wax ka sheegis dambe Al Shabaab sii iga ma baah na. Runta aad ka asiibtay waa run adiga xaggaaga uun ka ahaatay; waxii aad geftay na, waa nifaaq Al Shabaab xagooda uun ka ahaaday.”

Ayo? Mona Lisa miyaa…?

Daliig xeebeedda Liido ayaan kula kulmay, hal sano kahor intii Soomaaliya aan ay weli colaadda sokeeye ka qarxin. Beri iiga muuqaallo qurxoonaa, beri iiga madaddaalo wacnaa, iyo beri iiga qooq badanaa weligay ba dib dambe iima soo marin. Hummaaggii furdadii, oo qoor geel oo kaleeto iigu soo bidhaama hayay; si qoolaaban se ugu sii jeeday xaggii hirarkii kacsanaa, iyo baaxasooraha Badweyntii Hindiga. Agagaarka Baar Liido, xeeb ay maayaduhu hadba ku soo maaxdumayeen, ayay hablo wada qaarar qaawanaa is ag xoorxoornaayeen. Heerin wada xiranaa hoosgashiyo ku ciriirsanaa bes; balse la moodayay ningax oo kale in loogu kala dhex cubay doollahoodii; kolka ay fool ka fool kaaga soo hor jeedeen se, labada daan ee cambargeelle iyo shaashkiisii; mayee timaha gumaarkoodii na, ay nigiskii dibadda uga soo kala foocsanaayeen. Alla! maxaan se arkayay naaso iskaga qaawanaa, Naaso Hablood oo kale; iyo naaso lagu celiyay keeshaliyo lahaa midabbo u kala duwanaa geddii jeegaan: Ragga nugulka u ahaa hawlaha jacaylka na, siiba aniga oo kale, doobkii wal, waa wax uu ku indhawirqi lahaa. Iska fariiso ahaydaa! oo milicso uun bilistaa, Mona Liza, oo ku hor galacleynaysay.

[1] [2]

Dhegeyso Abwaanka oo dareerin!

Geyigaan ku noolahay gaadaha adduunyada;
in kastuu gun dheeryoo xogtiis aan la garaneyn,
hadba xubin u gaadhaba Aadmigaa ku geeddiya:
Maskaxduu gargaarsaday kartideeda gaatiray,
sedkiisii galgaaliyo kii gacantogleeyee,
gaaxdeeda maalaa guul u qeybsan waayee.

Gaban soo koraayaa maangaabis weeyaan;
Intuu geed ka booduu gembiyaa dantiisa.
Guyaalkii i soo maray, galladdaan burburin jiray,
maantaan garwaaqsaday: godobtii aan fali jiray,
Hadduu Guulle igu noqay, rag waa gelin dambeetee
Waa inaan garqaataa.

Kuwa timaha gaabsadee dhaqankoodii gaasiray;
Gabadhiyo garoobkii kala garan ba waayee
waxa ila gudboon oon raacdadeed gelaayaa:
inan guudka dabatay, garka xidhan taqaanna,
Sidii baarqab golongolay, dhexdu taako gaw tahay,
Aan gacal wadaagnoo gacantaydu laylido.

Xasan Sheekh Muumin (AUN)
Xasan Sheekh Muumin
( Saylac, Dis. 25, 1931—Oslo, Jan. 16, 2008 ).
Sawirkan la qaaday ≈ 1965: Gaaraabidhaan ).

Cagdhigyo

* Hees: Nuuraay Waxaad Tahay, 1969
* "Nin laboonti sheegtaba sabaan laarriyaa heliye"—(Salaan Carrabeey: Luukaansi)
* Eeg Cabdisalaan Xaaji Aadan: Togga Harar
*hiimmamow ~ga: bilowga habeennimada iyo dhammaadka maalinnimoda, halka ay iska galaan, gooraha uu iftiinku sii nuxuusa hayo: gooro ay adag tahay in qummaati wax loo kala garto; «himhimmow» na waa la yiraahdaa.
* Hees uu curiyay Hadraawi ayaa la yidhaahdaa: “Hablaha Geeska Afrika”.
* Eeg cagdhigga ii
* Google* Duq Islow: oday galbihii ag qoomaari jiray Bar Caffee Nazionale, kaas oo marka bidhaanta qof dumar ahayd uu u sii jeedo ba, durba jeebka jubaddiisii biladdaye kala soo bixi jiray; oo horeyba na ka billaabi jiray in shaarubbadiisii uu kor u malmaleego; wejigiisa na faroha gacantiisa midigeed ku buraasho (ama baalasho). Horey ma u soo maqashay Oday Faarax Gololeey in uu yiri, “Waalli Abgaaleey ku fiican tahay?”. Waayo Duq Islow, walow uu manyiiko qabay, haddana waallidiisa ba waxa ku saleysnayd qaabsugantan (qaaciddadan ama foormulahan): “haweenka ha la haasaawin, ha na dagaalin waa gob e”. Cidda hawraartan loogu duurxulalayay waa Duq Islow, nin dhuux ka Abgaal dhashay. Ujeeddadii Faarax Gololleey waa: in Reerka Abgaal Ismaan la yiraahdo, ay waallidu ku roon tahay.
* Eeg maansada Qaasim: Macaan iyo Qadhaadh.
* boojimo ~da, boojin ~ta: boojimada: waa qofka la boojiyay ama ah lahayste; boojinta: qof dirqi lagu qafaalo, sida gabadh guur laga doon hayo; qof loo boojiyo si uu xoolo iskugu furto ama ay tolkiisu ay ku soo furtaan; maxbuus, qafaal; afduub.
* caddaysi|mo ~nka ama caddaysin ~ka: waa erey aan ka soo dheegay dhaqanka Soomaalida, siiba midka reerguuraaga. Afka reer guuraaga: caddaysimo: waa awr/rati aan sidin wax rar ah; ~: si kale, waa fallaar (gamuun) aan mariid (ama waabaay) ayan ku dhoobaneyn (ama marsaneyn). Sidaas awgeed, warqaaq ama bog waaraqadeed, marka ayan waxba ku qorneyn waa caddaysin ama caddaysimo.
* biciriirsi ~ga: kolka indha araggoodu yar yahay, iyada oo aan indhaha dhab loo kala fureyn, wax ku eegid
* Google ka raadso maansda “Allayl Dumay”
* carmal ~ka, carmali ~ga: bilcan ama ninkieedi uu furay ama ka geeryooday; garoob.
* boojimo ~da, boojin ~ta: boojimada: waa qofka la boojiyay ama ah lahayste; boojinta: qof dirqi lagu qafaalo, sida gabadh guur laga doon hayo; qof loo boojiyo si uu xoolo iskugu furto ama ay tolkiisu ay ku soo furtaan; maxbuus, qafaal; afduub
* murugsato ~da: far, faraha gacanta, farta suulka ku xigta, farta wax lagu tilmaamo ama fiiqo.
* Muxuddiin Xasan Cali Gaabow (Muxuddiin Darbo): sixirrowgii tiiro dhirirka; wiil Alle ku hibeeyay tiiro (darbad) sida ay u tigsan soohdimaha gegada ugu fogfog, misana xooggeedu na aan uuis dhimeynin. Magaalada Dhiinsoor, beri beryaha ka mid ahaa, nin daawade ahaa, ayuu bahal darbad ahayd gacan uga jebiyay!
* genbise ~da: bahal sidii saabka aashuunka biyha lagu soo dhaansdo oo kale u sammeysan, kaas oo gebmis ahaan loogu dul afgembiyo: idan foox lagu shiday, dabadeed na dharkii la carfin lahaa, genbisada lagu sii dul daboolo.
* heerin ~ka: hablo carrada meel kasta ba u aadaya si ay u helaan rag guursada; gabdho ah guurdoon.
* ningax ~a, lingax ~a: haan ama dhiil iyo haruubkeed oo la isku aabburi lahaa, maryaxda (ama wax kale) labadooda qar lagu duubo, si ay cufan isugu nabmaan, biyaha ama caanaha na ayan uga soo tifiqleyn ama daadan.

WAA SOCOTAA…

Sheekooyin Gaaban
Mujaahidka Geeska Afrika
MAXAA MEYDKA LOO CAFIN?
CAD WARAAQA UUN
QABRIGII MAALKA

Sheeko Gaaban: "Xog Aan La Garaneyn"
Wq A. M. YusufDhambaal u dir qoraagan? Tuuji magaciisa!

Togga Harar

2011-04-30T22:32:00.044+03:00

Ismaaciil Mire ayaa tiriyay maanso la yiraahdo "Annagoo Taleex Naal". Haddaba Cabdisalaan Xaaji Aadan ayaa—maansada iyada ah—si maad leh ugu jilay maanso kale; waxa na uu curiyay maanso la yiraahdo “Togga Harar”. Tixo xambaarsan xigmado leh gaado diimmoon, ayuu Cabdisalaan isbarbardhig kula sammeynayaa waagii Daraawiishta (galtinnimo), iyo waaga cusboon (ilbaxnimo): sida dhallinyarada maanta; may qaadqamaxyadu ay ugu hawlaysan yihiin; ma ahan geelal la kala dhaca hayo, balse waa 'mafrashka' merfish /-ka: Waa guriga amase goobta lagu iibiyo qaadka. Merfish (mafrash ama mafrish) waxaa kale oo loo yaqaan goobta lagu cuno amase lagu iibiyo qaadka.

Mingiste, Abdi M. Saleiman, Qaadka:Qadhaadhkii Macaanaa, Q.4^aad ( Eraybixinta Qaadka. Tuuji! "gabdhaha lagu dembaysiiyo" (Ismaaciil Mire: Adduun Dabadii Weeyaan).

Duhurkii Toggaa Harar haddaad qado ka soo tuurto
Hurdo laguma taamee naftaa lala tacaalaaye
Anigiyo toddoba aan ku jirey tumasho soo qaadnay
Rag tabaabushuu leeyahee wax istusaalaynay
Labo tubaha noo sii cayima hore u sii tuurray
Ayana tusmada warkay noo sideen nooga tibixsiiye
Togwajaale qaadkii ka yimid tacab u soo miidhnay
Markay laba tobnaad noo xidheen toobiyaha qaadnay
Tagsi lagama maarmee nin wadey suuqa nagu tooci
Tilmaan-quruxsan goobtay fadhidey saani ugu toosnay
Tubtii horeba boqol jaa’ifa ah teybalka u saarray
Barkimooyinkii teedsanaa suxul ku taageerray
Nin waliba halkuu soo turqaday garabka soo tiiri
Isagoo falaas laga tif tiray laysu tebi shaaha
Nin waliba tankiisii haraaq tiillay ugu laabnay.

Kaftan aan turxaan lagu ogeyn laysku tuurtuurye
Laba aad turkiga mooddid oo tikhilka naagooda
1yo laba tafiirtii jannada lagu tilmaamaayo
Iyo laba wax layskuma tirshee sida tiriiggaasa
Iyo taan lahaan jirey markaan tumasho soo qaado
Intaasoo xarrago tiicaysa oo temeshle luudaysa
Oo toobab noo soo xidhay tel iyo xiisaan leh
Oo timaha soo fidhay salaan gacanta noo taage.

Annaguna hablaha kama tagnee geerash ugu taagney
Heesaha rag baw tamar galee kuwii tiriyey soo qaadnay
Alla-tiirigii heesi jirey noogu tacab sawdka
Tiiraanyo qayshihii rabaab faraha taabsiiye
Kaman talalaxleeyiyo durbaan tininigtii yeedhay
Annaguna tustuurtay lahayd sacabka tiitaynay
Goortay cabbaar naga tumeen tegis u qoontayste

Sheekadu hablahay noo taxnayd togannay haasaawe
Hadal tooxanoo hoos u teyan la isku taataabay
Siduu teyse roob nagu onkoday taaha ku caweyney
Rag takooran baa nagu jiree tabaha qaar diidnay
In kastoy taftuba noo dhoweyd teedka sharaf eegnay
Talantaalli labadii gacmood tahan isweydaarte
Warmihii tumaatida adkaa tiirka qabadsiinnay
Waan taag darreeyaa haddaan taabto geedkaba e
Habeenkaa ninkii tamar lahaa taxay mirqaankiisa.

DHAMMAAD

Maanso: "Hogga Harar"
Wq Cabdisalaan Xaaji Aadan Dhambaal u dir qoraagan? Tuuji magaciisa!

Adduun Dabadii Weeyaan

2011-04-28T01:09:00.025+03:00

Ismaaciil Mire Cilmi (AUN) gabyaa misana kaalin weyn uga jiray halgankii Daraawiishtu ay kaga soo horjeedday Gaalka Ingiriis. Abbaarihii 1882, ayuu ku dhashay Laasadaar, Buuhoodle, Soomaaliya.

Ismaaciil Mire waxa uu gabaygan kaga hadlayaa dhalanrrogga dhaqankii Soomaalida ku yimi. kadib markii uu arkay, t.a.Waa "soogaabsi" u taagan— tusaale awgii (ama tusaale ahaan) dhillaysi foolxun oo ka bilowday waqooyiga Soomaaliya, burburka qoysas Soomaaliyeed u kala shaandheeyay "gaalo iyo gaaliskayeel," diinle & diinlaawe.

Dadka wada dhashay een lahayn diirnax iyo xeebad
Labada uurka soo dabataye daacad kala wayday
Daayimow maxaa xigi adduun dabadii weeyaane?

Daaraha kiraysane gabdhaha lagu dembaysiiyo
Oo biilka laga doonayaa waa darxumo wayne
Daayimow maxaa xigi adduun dabadii weeyaane?

Darmaanaha waraabaha digliyo daalacay haadka
Dameeraha la bari siinayiyo diiftan Xamar qaayib
Daayimow maxaa xigi adduun dabadi weeyaane?

Naagahan dafiray kii qabee diiday gurigooda
Oo wada dareerayee nin kale doontay lacagtiisa
Daayimow maxaa xigi adduun dabadii weeyaane?

Qarshigaan dirsaday saaka ee dooc i tari waayey
Ee duubka neef ariya iyo daasad bixi waayey
Daayimow maxaa xigi adduun dabadi weeyaane?

Hadday dunidu kheyr leedahay oo la isu daynaayo
Dadkii Xaawo laga uumay iyo duudkii Nebi Aadan
Derajada kuwii loo dhalaan laga dereersheene
Sebenaakhir inuu daahir yahay suurna daba joogo
Doqon iyo ninkii nacasa iyo daaldhaanan garane
Cadaabaha dabkoodiyo Allow naar ha nagu daadin

DHAMMAAD

Maanso: "Annagoo Taleex Naal"
Wq Ismaaciil MireDhambaal u dir qoraagan? Tuuji magaciisa!

JAWAAB: GABAYGII WUU DHINTAY

2011-04-27T19:09:00.054+03:00

Hadraawi
Geelo
Qaasim
Cali Jaamac
Yawle
Ugaas Nuur
Faarax Nuur
Timacadde
Cilmiboodhari
Cabdillaahi

Liiska kor ku yaal iyo magacyo ciidda iyo faraha ka badanee uu qoraagu faafiyey Hadraawi oo qudha uun baa Habarxabuusheed ama Habarjeclo ah. Intooda kale waa uun qoladuu Ibraahim Yuusuf Axmed ka dhashay (Habarmagaadle).

Marka haddii qoraalka dhanee uu qoraageenna Ibraahim gabayga Soomaalida ku daraaseeyey ruux Hawiye ama Skiikhaal ah magaciis laga waayey ma yaab baa? Waxaa dhici karta inay Habrjeclo ugu cadhoodaan inuu Salaan Carrabey illaawey! Xagguu ka illaawey ujeeddaduu wax qorayba sow qabyaalad dhar loo geliyey uun maaha? Wasiirka wasiirrada haddii Ibraahim loo magacaabo waxaa caddaatay inuu Hawiye qadin lahaa. Haddana waxaa caddaatay dad Isaaqee aan jagooyinka u qalmin inuu wasaaradaha ka buuxin lahaa! Waar inanku caddaalad yadhaa.

Luuqda inuu Cabdillaahi Suldaan Timacadde ku fiicnaaday xagguu ka keenay? Codka heesaha waxaa ka dooday ummad jasuurada wax ka garanayey. Yaa ugu cod roon? Dumarka waxay culumadaasi codka u qireen Faadumo Khaliif (Magool). Markaannu jasuuradaas samaynay siduu Rabbi nagu ogaa qabiil ka aannu duulimayn sida Ibraahim.Ragga heesa waxaannu siinnay Maxamed Saleemaan (Tubeec). Rabbi baa nagu og inaannaan cidduu yahay ku jeclaanee codkuu Alle siiyey uun buu ku qaaday.

Isla goobtaas waxaa lagu jasuureeyey luuqda gabaygee aan iyadu muusiko lahayn. Waxaa kow noqday Cali Cilmi (Afyare). Rabbi baa nagu og inaannaan qoladuu yahay u eegine waxaannu dhegaysanney 23 gabayee uu luuqo kala geddisan ku qaaday. Mid walba waxaa lala ashqaraaray jebintiisa hadalka iyo sharqantiisa codka hibada loo siiyey.

Cabdillaahi Suldaan wuxuu kamid yahay dadka gabayga ku luuqiya…. Gabayga wuxuu … ku qaadaa hal luuq uun…. Cod ahaan wuxuu u eg yahay hal geeloo ololaysa ee qof umuu ega.

Mudaneyaal iyo Murwooyin ama jaalleyaal Cabdillaahi Suldaan wuxuu kamid yahay dadka gabayga ku luuqiya, siduu Kulucba uga mid yahay dadka heesaha qaada. Gabayga wuxuu Timadde ku qaadaa hal luuq uun. Waa luuqda dhaantada oon car iyo ciiro isku rogin. Cod ahaan wuxuu u eg yahay hal geeloo ololaysa ee qof umuu ega. Manuu ku wanaagsana jejebinta hadalka. Muu soo geli karo tartan cod iyo mid luuqeed toonna ee qabyaalad uun buu Ibraahim ka kululaaday. Intaas waa qofkee ka igu inkirayaa? Qof waxaan laga hadlayo iyo dadka laga hadlayo yaqaani erey kamuu soo celin karaayo. Fallaakiin inan qabyaalad la seexan waayey yeelkiis. Ka warran haddaan inta qabiil u qiiroodo aan Axmed Cali Cigaal, Singub iyo Maryan Mursal Ciise uun dhuunta idinka gelyo oon ka boodo Magool iyo Tubeec? Sow caaq ma noqonayo?

Bal dib caqligaaga ugu laaboo luuqdii Sayid Maxamed ee caanka ahayd iyo luuqdii Khaliif shiikh Maxamuud ee dhiigga kicisay ma dhaantaa laga qishay mise tulud ololaysay u egaayeen? Hibada Rabbi waxaa wanaagsan in la tixgeliyoo lagana doodo uun Sool iyo Sanaag inay Puntland la dan yihiin iyo inay Habarmagaadle marti u yihiin. Kartida codka iyo midda allifaadda maxaa qabiil iyo cadho geliyey? Ma Rabbi baa qabyaalad yaqaan oo qofkuu siinayo qabiilkiisa ugu eexda? Haddii qabiil aan kaaga ahayn ay ku jiraan dhawr ruuxee kolkay gabay ku luuqiyaan la suuxayo ma luuqdoo dhan baa lagu xanaaqaa? Laba ninee uu mid luuq macaan yahay midna aannu cod wanaagsan lahayn hadday gabay isugu jawaabaan ma midka sawdka macaan uun baa la nebcaan? Mise cajaladdaa si kala maroorsanee isdabamarsan gabaygiisa loogu duubin si ay tayadiisu u yadhaato oy u sinmaan? Waar dadku cuqdad iyo xamaasad badanaa! Oo gobannimo yadhaa? Adduunkoo dhan baa maansada lugu luuqiyaa. Luuqdu iyo durbaanku waa waxyaabo fiicanoo maansadu ku hagaagto. Adduunkaan heesaha, muusiga iyo luuquhu waa arrimo la wada yaqaanee caalami ah.

Hadduu tubeec Rabbi cod siiyey ma waxaan ugu cadhoon karaa sidee nin Daarooda loo waayey? Haddana ma codka iyo luuqdaan ku xanaaqin oo cay afka furanayaa anoo xumadaysan? Xaashaa lillaahi. In luuqaha gabayga la caayo iyo in dalka Soomaaliya la kala jaro midna Hawiye iyo Darood yeeli mayaanee yaan codka iyo maansada cuqdad laga qaadinoo ficilo inala fogaan. Xamaasad weyn ayuu Ibraahim ka muujiyey inay Isaaq ku liitaan luuqinta maansada. Laakiin luuqdu waa wax caalami ahee qofkuu Rabbi u hibiiyaa uu bogaadin iyo citiraaf ku helee maaha wax qabyaalad lagu cebcaado.Waxaa Ibraahim u wanaagsan inuu qofkii sida Magool, Tubeec iyo Afyare cod loo qidhay ku raaxaysto ee aanu ugu cadhoon inaanay Habarmagaadle ahayn.

Gabaygii badnaa ee uu Maxamed Cumar Dage lahaa,

Waatay Berbera haybsadeen habaqlohoodiiye
Isaaq waxaan la daba heetinnaa heeso godobeede

Miyaa taariikhdiisa la inkiri karaa? Ogaadeen waagaas waxay socdeen ilaa Cadaadley. Waa run waxyaalahuu ina Cumar Dage yidhi ee deelqaaf maaha. Marka ma 2003 Disembar baa loo jawaabayaa Maxamed Cumar Dage?! Alla qabyaaladduu qadhaadhaa oo qadhmuunaa. Maxaa awal oo dhan loo maqli waayey labada ereyee uu Ibraahim malaha imminka Hadraawi u soo dhiibey? Maxaase ummadda casrigaan joogta looga sheegin inay Ogaadeen waagaas Iidoor si xun u jebiyeen? Haddii Isaaq markii danbe laga adkaaday sow iyaguba awal geel badan Ogaadeen kamay dhacin intay Ingiriis qoryo iyo rasaas ka soo shaxaadeen? Taariikhdu way caddahayee Ibraahim uun baa habeen iyo dhadhaadh fadhiisan kari la’.

Halkii tixee yare roon; wuxuu Hadraawi diyaadhiyaa ugu yaraan shan bilood. Isaga Hadraawi ah qudhiisa uun baa iiga marag ah taas.

Horta mar uun baannu Ibraahim Ilaahiis been u sheegin. Waa kölkuu yidhi Hadraawi maanso badanee kala duwan buu mariyey. Laakiin hal been buu ka sheegay. Waa markuu ka dooday inay jiraan dad maansada curinteeda ku dhaqsada oo uu deedna Hadraawi aarintaa ku hafray. Waa iska qabyaalad aan geed loogu gabban. Halkii tixee yare roon; wuxuu Hadraawi diyaadhiyaa ugu yaraan shan bilood. Isaga Hadraawi ah qudhiisa uun baa iiga marag ah taas. Habeenkii wuxuu allifi karaa 3 ama 4 tuduc. Bishii waa 90 ama 120 tuduc. Waa inuu markaa bil nasto. Lakiin Hadraawi waa madaale oo habeen kasta wuxuu qoraa 3 ama 4 tuduc. Haddaba dee waxaa jira dad 5 daqiiqo uun ku samayn kara shaqaduu Hadraawi shanta bilood la rafto. Maxamed Gacal Xaayow iyo Cabdillaahi (Singub) weligii miyaannu Ibraahim la kulmin mise qabyaalad engagan uun buu Hadraawi u xambaarsan yahay?.

Waxaa hadalka Ibraahim ku badnaa waxyaalo aan dood astaahilin. ”Maansada qaabkeeda ha la dooriyo” markuu leeyahay miyaanu ogayn inay miisaanna afafka Yurubee dhan lagu maansoodaa salka ku hayaan Giriiggii 3000 ee sannadood ka hor maansadoodii iyo heesaha kaniisadaha. Hadduu hayo qaab cusub tusaale ayuu dhiiban lahaa ee kumuu laalaabteen inuu Hadraawi wax ku tiriyo miisaannadii hore u jirey. Waa kuma ninka miisaan cusub maansada Soomaalida ka ikhtiraacay? Mise hadal aan sal yeelan karayn iyo qabyaalad uun baynu ku daalnaa? Maansooyinkii hore iyo luuqdyoo dhan ma nimaan luuqin karin dartiis baynu u caynaa. Taa oo ay qabyaaladi inoo dirayso ee aannay cilmi iyo feker ina farayn. Hadraawi iyo Qays inaanay maansadooda ku luuqin karayn miyaa luuqihii aynu jasuurayney uga tagnaa? Rabbi ha loo baryo inuu nimankaas sidii Afyare codka iyo luuqda u furo si uu Ibraahim uga dawoobo dhibaatada haystoo uu la jiifsan kari waayey! Kolley waa la og yahay meeshuu ka gubanayo laakiin aqoontaa ka wanaagsan ciilka.

Dhammaan waxyaalahuu Sayid Maxamed ku dhalliilay waxba kamay jiraan. Waxay caddayn u tahay uun inaanu Ibraahim maansada wax ka garanayn. Afka carabigu Soomaali kasta ayuu maansadiisa ka buuxaa. Ereyada afka carbeed ka soo jeedaa kol uun bay afkeenna soo gaadheen. Haddaba in uu Sayidku ereyo carabi ah afkeenna ku soo daray maxaa diidaya?! Waxyaabo maalaayacni ahee badan baan iska dhaafay. Meelo uu run sheegayna way iska jiraan. Eedaha ah anuu Sayidku erey gabay labo jeer ku soo laabtay waxaa ka xun inuu Hadraawi maanso ku yidhi:

Markay dani meeday tidhi
Maxaan talo meel ka deyey
Markay dani ma aha tidhi
Ku laabtay halkaan ka deyey
Markay dani maaha tidhi
Weydiiyey qof meel ka deyey
Markay dani maaha tidhi
Maxay doqonniino tidhi…

Imisa jeer buu deyey, tidhi, markay iyo dani ku laalaabtay Hadraawi. Sayidkii lama hubo gabayada ina soo gaadhey inay siduu u yidhi yihiin, waana la hubaa inaanay ahayn, barkee gacmo badan ayey soo mareen. Laakiin Hadraawiga uu Ibraahim ”xariif” ku sheegay ereyadaasuu meel kasta ka sheegaa.

Afartaas in lagu kala xiro doodaha ay maanso ka kooban tahay waa arrin aad u wanaagsanee lagu faani karo. Siduu Ibraahim uga doodayna waa uun iska maagmaag. Inkastoo aanan hubin waxaa laga yaabaa inaanay Hadraawi iyo dad kaloo uu Ibraahim u tacasubaa maansada afartaas ku hoorin, deedna uu Ibraahim na xaaqey. Bal maansada Hadraawi ha la baadho inuu afartaas yidhi. Haddaannu odhan halkaa uun buu Ibraahim u tacasubay.

Waxaan hadalka uga baxayaa gabay uu tiriyey Cabdillaahi Yuusuf Suusle. Maaha Cadillaahiga Majeerteenee Puntland hoggaamiyee waa inan reer Caynabo ahee aad u sawd iyo gabay wanaagsan. Qudhiisu waa Kablalaxa Daarood. Kolkuu cabbaar wadaba wuxuu gabayga ugu nasanayaa afartaas.

Caliyow hannaan gabay beryaha hab uma luuqayne
Ma higaadin maansooyinkii haybadda lahaaye
Hamaddiisu way igu yadhayd hogotus mooyaane
Caawaan sidii hoorrimaad kuu harraadtiriye
Hor Ilaahay mooyee qabiil uguma hiisheene5
Nin hawaayaddiisii dhimiyo hawlgab lay moodye
Markaasay Harreed iyo nin xumi i hungureeyeene
Haasaawihii niman dilaan la hadli doonaaye
Weligood miday hadi wadday soo hormariyaane
Anna hootadii waan sitaa haaligga ahayde10
Adduunayadaan hayiin iyo hayiin lagu heshiin waayey
Adduunyadaan dagaal heeggankii loo hubguranaayo
Adduunyadaan hayay iyo waray had iyo goor taagan
Adduunyadaan hayaan geeddi baas habaqle guudhaysa
Adduunyadaan hubaashiyo runtii laga habaabaayo15
Adduunyadaan humaag been ah iyo hadurka raacaysa
Adduunyadaan habeen kii dhergaa hodan ismoodaayo
Adduunyadaan huduu’ loo socdiyo hagarla’aan diiddey
Adduunyadaan nimay hoog u tahay la hanbalyaynaayo
Hanbalaalaqeediyo nabsiga heerba gelin joogey20
Hagardaamo iyo ciil ninkii haad u bixiwaayey
Misna yidhi anaa libin hayoo heesayow darane
Hadaamo dheer iyo adoo hogob ka laalaada
Adigoo hadaadunna sidii adhi huluunboobey
Addigoo naftaadii hafraad heedaddow tahaye25
Hadda aynu joogniyo ilaa hilinka taariikhda
Hadimooyinkii dhacay haddii loo hogtirinaayo
Halkaad idinku gaadheen ma jiro hoos nin kaa maraye
Waligaa hungaad taagan tahay helina maysaane
Sidii baad hargooliyo dullaal heemo leh u tahaye30
Sidii baad hullaab duuga iyo huudh u sidataaye
Sidii baad wankii haysha dheer ugu haliishaane
Sidii baad afkii halowsanaa ugu haraaryoone
Sidii baad hunguri aan xishoon u hawo raacdaane
Sidii baad harqoodaal cid ah uga hugmaysaane35
Sidii buu murqaan kuu hayaa habi la’aaneede
Sidii baad Allihii ku halqay iyo hiifin nebigiiye
Sidii baad hal aydnaan dhaqayn hanaq u goysaane
Sidii baad hilbaha ula gashaan hul iyo buur dheere
Sidii buu halyeygii lahaa kuu hatigayaaye40
Sidii baad hacoo faranjiyoo haariya u tahaye
Sidii baad haruubraaca Yurub u hanbanaysaane
Hayinkii sidii baad u tahay heeryadii sidaye
Sidii baad hanbada quudha iyo haaf u baridaane
Hormu kuu siyaaddiyo la waa haybad iyo guule45

Afartaa hubkaan ridi jiriyo hawsar iyo miig dheh
Hilaaddiisa kama leexiyee hig iyo liishaan dheh
Bal aan weliba hoobiga madfaca hiishka kor u qaado

Hir bannaan waxay maalintii huguguflaysaaba
Harka galay tallaabada waxay heeg u socotaaba50
Gorayadii habeenku u dumaa hoog u soo galaye
Adiguna halkaad yuururtaad habas tidhaaheen
Waa kaa halbawlaha wadnuhu habaya dhiiggiiye
Inaan taladu kaa hoosinoo hubiso weeyaane
Hanbadiinnu waa baalalley hadina maysaane55
Iyaduba dab loo huriyey bay hamug tidhaadaaye
Allaylehe dad baa la hindise ah hawtulhamaggaase
Doqon harabtey wow haayirtaa hayjad iyo oone
Adoo maanta soo helay barray dib u hallawdaaye
Iyadaba ninkii hiil u galay dib ugu hawshooye60
Geelaba haraagii lumaa waa hebla u doone
Hareer buu Ilaah kaa marshaa hilinka toobboone
Caawana tilmaan lagu hirtoo togan ma haysaane
Hiyiraac qabiil baa ku jirey hadalladaadiiye
Hawiye iyo Daaroodba waa haamo soo jiraye65
Labaduba hiddaha lagu bartoo hore ma diidaane
Adi uun baa habeen iyo dharaar hayb u geeddi ahe
Hilwadiinnu Irir bay ahayd heelladii shalaye
Waataad Hiraab iyo Abgaal hooyo la ahayde
Maantana hadaaqaagu waa ”Haashim baan ahaye”70
Hayaan badanidaa maad abtow meel uun ku hagaagtid?

Afartaa hubkaan ridi jiriyo hawsar iyo miig dheh
Hilaaddiisa kama leexiyee hig iyo liishaan dheh
Bal aan weliba hoobiga madfaca hiishka kor u qaado

Soomaali kala haayirtaa laysu humayaaye75
Inkastoo halaaggii ku dhacay heer xun kala geeyey
Tawfiiq hagaagtiyo narsigu waa hibi Ilaahe
Durba shacabkii soo wada hilow hoonka loo tumaye
Ninna keli haqabbeeli waa haatanna ogaaye
Howraar san iyo waa guddoon hadafka muuqdaaye80
Huqda ciilka adigow hillaa han iyo Haabiile
Adi uun baa hinaase iyo guux hoos u foorara e
Harka nabadda loo seexdo iyo haracu waa guule
Hurdadiyo shalay kuu ahayd hoy la jiifsado e
Haddii aad hurgumo dhiig leh iyo hunuggi doonayso85
Ama uu dagaal kuu haraad u hinbilyoonayso
Hawd iyo Nugaal baannu naal haradii ciidee
Hamaansiga libaaxii ma dayn kaa ham siin jiraye
Hurmadiinna nimankii bartaa kuu hamuun qaba’e
Hujuun qaaddayaa iyo annagu kula horraynaaba90
Labadeenna kii la huwiyaba heegan gala caawa

DHAMMAAD

Maanso: "Jawaab: Gabaygii Wuu Dhintay, 2003"
Wq Cabdirisaaq XuseenDhambaal u dir qoraagan? Tuuji magaciisa!

GABAYGII WUU DHINTAY

2011-04-26T21:43:00.092+03:00

Wq Ibraahin Yuusuf Axmed, waa qoraagii sheekada ku caanbaxday "Aanadii Negeeye".

Ha la wada ogaado gabaygii in uu dhintay. Ilaahay ha u naxariisto! Kuwa maydkiisa riixaya ee socodka ku khasbaya dadaalkoodu waa hal bacaad lagu lisay. Qayladooda quusta ah dheg looma jalaq siiyo waayo xiise looma hayo maydka ay dudduucayaan. Gabayga ay maanta curiyaan haddii laga dhegaysto wax cusub laga fili maayo ee waa uun qaddarin loo hayo sooyaalk afka iyo dhaqanka. Sidii uu gabaygu u dhintay waxaynu ku faahfaahin qodobka ugu dambeeya daraasaddan, laakiin horta aynu aad uga hadalno taariikh nololeeddiisa.

I. Waa Maxay Gabay?

Gabaygu qaran ahaan waa Hadal, qabiil ahaan waa Suugaan, qoys ahaan waa Maanso, qof ahaanna waa Gabay.

Gabay waa hadalmurtiyeed taxan oo ka kooban beydad mid waliba isugu xidhan yahay laba qaar oo leh qaafiyad iyo miisaan ka dhexeeya. Gabaygu qaran ahaan waa Hadal, qabiil ahaan waa Suugaan, qoys ahaan waa Maanso, qof ahaanna waa Gabay. Hadal wuxuu kaga tegey waxii aan murti ahayn ee hadal uun iska ah. Suugaan wuxuu kaga tegey sheeko, maahmaah, khudbad, maqaal iyo majaajillo. Maansana wuxuu kaga tegey geeraar, jiifto, buraanbur iyo dhammaan noocyada heesaha (guuroowgu waa gabay luuq duwan, shiribkuna waa hees). Haddii uu hadalku yahay dhawaaq la isku afgarto oo ka sarreeya dhawaaqa xayawaanku isku afgarto, gabaygu waa heerka dhawaaqaas oo kor loo qaaday, laguna qurxiyey falsafad, khayaali iyo naaxiyad.

Dad suugaanta aqoon fiican u leh ayaa haddana magaca “maanso” ku kooba gabayga, geeraarka iyo jiiftada oo keliya. Taasi cilmi ahaan caqligal ma noqon karto. Tusaale ahaan maxaa kala duwaya buraanbur iyo geeraar aan ahayn hab-dhaca? Tix oo dhamina waa la xeer, sidaa darteed tix oo dhami waa in ay tahay ”maanso”, xataa heesta ilmahha lagu sabaaliyo.

Waxaa kale oo beryahan dambe gabay lagu sheegaa maansada oo dhan haddii aany muusig lahayn, maansada oo dhanna waxaa lagu sheegaa hees haddii ay muusig leh dahay, xataa gabayga. Mar kale tixda kale oo dhan waxaa lagu sheegaa maanso, gabaygana gooni ayaa loo saaraa. Labadaa arrimoodba in kasta oo ay cilmi ahaan qalad yihiin haddana waxba kuma jabna in lagu fududaysto. Waayo qofka aanay tani shaqdiisa ahayni kuma khasbana kala barashada noocyada maansada.

Gabaygu waa boqorka maansada Soomaalida haddii la eego jacaylka weligii loo qabey iyo sida weyn ee uu u taabbo galay. Muddo dheer wuxuu ahaa dariiqa ugu habboon ee ay dadku warbixinta isugu gudbiyaan taariikhdana ku kaydiyaan, isla markaa isku ammaanaan, isku abaal mariyaan, iskula taliyaan, ku xafiiltamaan ku dagaallamaan kuna haasaawaan. Geeraarka, jiiftada, buraanburka iyo heesaha qudhoodu xoog iyo xiiso badan waa ay lahaan jireen, laakiin midkoodna ma yeelan awoodda iyo qiimaha gabayga.

Gabaygu ha u badnaado loollanka iyo fadqalallada cidaha ka dhex aloosan, wuxuuse ka tegey dhaxal culus oo jacayl, baroordiiq, kaftan, diin iyo sifaynta waayaha iyo dabeecadda intaba leh. Ma aha wax iska abuurma ama la iska tiriyo oo dabadeed iska macno beela, ee mar walba wuxuu ahaa warbixin ku saabsan waqtiga la marayo iyo xaaladda nololeed ee qof iyo bulsho lagu jiro. Haddii aynu waddadii dheerayd ee uu gabayga Soomaalidu ku soo hayaamay dib u milicsanno, waxaa aynu arkaynaa in uu soo maray maraxalado badan oo ay mid waliba sawir xoog leh inaga siinayso waqtigeedii iyo xaaladdeedii. Mar haddii aanay bulshadii hore wax qori jirin maansada uu gabaygu ugu horreeyaa waa dhabbada keliya ee looga aroori karo taariikhda iyo hiddaha Soomaalida.

II. Dhismaha gabayga

In kasta oo uu gabaygu qiimahaa sare ee aynu ka hadalnay weligii lahaa haddana isaga ayaa maansada Soomaalida ugu adag marka ay tahay curinta. Wuxuu ka kooban yahay beydad isku miisaan iyo isku qaafiyad ah. Miisaanku waa dhererka ereyada iyo shaqallada ku jira. Qaafiyadduna waa xaraf beydka labadiisa qaar meel xaddidan joogto uga gelaya. Haddii ay ereyada beydku intii loo baahnaa ka dheeraadaan ama ka gaabtaan, iyo haddii xarafka qaafiyadda laga tago ama meel qaldan la geliyo, beydku wuu jabaa, waxaana lagu magacaabaa ”deelqaaf”. Qaafiyaddu waxay noqon kartaa kow iyo labaatanka shibbane mid uun, ama shanta shaqal oo isku qaafiyad ah. Miisaanka beydku wuxuu ku sar go’an yahay hab-dhaca caanka ah ee ah:

Hoyaalayeey hooyaalayey hoyaalayeey hooye

Si kasta oo sharciyadaas cilmi ahaan loo barto qof waliba gabay ma tirin karo haddii aanay xeerarkaasi si dabiici ah maskaxda ula falgelin. Sababta ay dadka qaar iyaga oo carruur ah sirta gabay curinta u helaan qaar kalena iyaga oo duqay ah beyd keliya u dhisi kari waayaan waa arrin kollay aniga yaab ila ah. Taa darteed shaki badan baan ka qabaa qof aan af Soomaaliga u dhalani, si kasta oo uu xeerarka maansada u barto, in uu gabay curin karo.

Qofka gabay tirinaya waxaa wanaagsan in uu dareenkiisa ka soo go’o, isla markaa uu hibo u leh yahay ee aanu iska doondoonin. Waayo haddii uu qofku naftiisa ku jujuubo gabay aanu awood ama hibo u lahayn, aad ayuu uga qiimo hoosaynayaa ka uu isaga gabaygu khasbay ee ku abuuray xanuun iyo welwel uu ka seexan waayey. Maansoyahanka runta ah waxaa lagu tilmaansan karaa murtidan Hadraawi ee ah:

laabtu waa i hugmaysaa
afku waa i hud’hudayaa
hadal buu i leh yahay
anna waan hor joogaa

III. Deelqaaf

Guud ahaan marka maansada laga hadlayo waxaa aynu had iyo jeer maqalnaa wax loo yaqaan “deelqaaf". Haddaba taasi waa maxay? Intii aan far Soomaalida la qorin xuruufta carabiga ee Qur’aanka lagu baran jirey ayaa la yaqaanney laguna dhaqmi jirey. Sidaa darteed ereyga deelqaaf wuxuu sida muuqata ka yimid labada xaraf ee carabiga ah ee d (deel) iyo q (qaaf). Ujeeddaduna malaha waa: maansada jaban ee aan qaafiyad iyo miisaan ku soconi waxay la mid tahay iyada oo isla maanso keliya loo wada qaatay labada xaraf ee d iyo q. Waayo qaafiyaddu waa in ay ahaataa xaraf keliya. Haddaba waxaa laga yaabaa markii u horraysey ee uu ereyga deelqaaf baxay in ay ahayd mar uu qof soo bandhigay tix ku wada socota labada xaraf ee d iyo q, dabadeed lagu dhaliilay: tixdaadu waa deel-qaaf. Ka dibna ay sidaa ku hirgashay.

Waxaynu kale oo og nahay in xarafka d ee carabiga ah aan gadaal xaraf kale lagaga dari karin. Sidaa darteed waxaa laga yaabaa in loo jeedo: maanso aan ereyadeeda iyo qaafiyaddeedu isu dheelli tirnayni waxay la mid tahay d (deel) oo gadaal lagaga daray q (qaaf), taas oo aan bannaanayn.

Si kastaba deelqaafku ha ku baxo, laakiin waxaynu u qaybin karnaa afar nooc:

a) deelqaaf qaafiyadeed.

Tixdu waa in ay bilaw ilaa dhammaad ku socotaa xaraf keliya, kaas oo labada qaar ee beydka midba meel xaddidan ka gelaya. Kaas ayaa ah qaafiyadda tixda. Haddiise beydka ama beydadka marba xaraf loo boodo waa deelqaaf aad u foolxun. Bal tusaalahan u fiirso halka uu xarafka qaafiyaddu ku jiro ee beydka isugu dheelli tirayo, iyo sida uu hakadku labada qaar ee beydka u kala qaybinayo. Raage Ugaas:

sida koorta yucub oo la sudhay, korammo buubaal ah
ama geel karreeboo nirgaha, laga kaxaynaayo
ama beelo kaynaan ah oo, kor u hayaamaaya
xalay kololo’aygii ma ledin, kaammil reeruhuye

Bal hoos u eeg marka qaafiyadda meesheeda laga dhaqaajiyo waxa dhaca:

sida koorta yucub oo korammo buubaal ah la sudhay
ama geel karreeb ah oo laga kaxaynaayo nirgaha
ama beelo kaynaan ah oo u hayaamaaya kor
xalay ma ledin kolola’aygii kaammil reeruhuye

Haddaba xarafka qaafiyadda ma aha uun in laba meelood beyd walba lagaga soo celceliyo, ee waa in uu dhab ahaan qaafiyad u taagan yahay. Waxaa dhici karta xaraf qaafiyadeedka in beyd walba shan jeer la geliyo laakiin marnaba aanu qaafiyad ahayn. Waxaa xusid mudan shanta xaraf ee shaqalku in ay u wada taagan yihiin xaraf qaafiyadeed keliya. U fiirso beydadkan Jaamac Kediye Cilmi:

abbaarta iyo taariikhdu waa lama illaawaane
eridhabanki kala goosmay baan ururinayaaye
aarankii dibjiray baan intaa ‘ooho’ leh yahaye

b) deelqaaf miisaan.

Sidii aynu aragnay beydka tixdu wuxuu ka samaysan yahay ereyo isu dheelli tiran oo isku mar go’aya, oo bixiinaya dhadhan muusig ah, kaas oo ah waxa koowaad ee ka dhigaya tix. Bal arag kala duwanaanta tix iyo tiraab isku macne ah. Cilmi-Boodhari:

Tix

sidii aad go’aygii tihiyo macawistaan goostay
ama aad godkii aakhiriyo geeri iga baajin
ama aan geyiga lagu ogayn gabadh kaloo joogta
gardarniyaa maxaan Hodan cabdaay kaaga go’i waayey

Tiraab

sidii aad go’aygii tahay iyo macawistii aan goostay
ama aad godkii aakhiro iyo geerida iga baajin
ama aan geyiga lagu ogayn gabadh kale oo joogta
gardarniyaa maxaan Hodan Cabdullaay kaaga go’i waayey

Waa aynu aragnaa tuducu isaga oo aan macnihii iyo xarafkii qaafiyadda midna waayin haddana in uu dheelliyey sidaana ku burburay.

t) deelqaaf anshax.

Waxaa habboon maansoyahanku in uu ilaaliyo anshaxa suubban iyo edebta guud. Haddiise uu dhex dabbaasho aflagaaddo iyo meelkadhac, si kasta oo ay maansadu fan ahaan u dhisan tahay waa deelqaaf. Waxaa jirey rag tiriyey tixo fan ahaan sarreeya laakiin asluub ahaan aad u hooseeya sidaana ku milge iyo maamuus waayey. U malayn maayo taariikhda in uu soo maray gabyaa Ina Cabdulle Xasan deelqaafka noocaas ah kala mid ahi, waayo ma jirin erey xun oo uu carrabkiisu ka dhawrsan jirey. Laakiin dhaliishaa isaga waxaa u asturay maansadiisa badan ee wanaagsan.

Anshax ilaalinta macnaheedu ma aha in aan lagu dhiirran in wax cusub laga gabyo ama si cusub loo gabyo. Mana ah in hab-fekerka iyo hab-dhaqanka guud ee bulshada addoon loo noqdo, kaas oo laga yaabo in uu dambeeyo ama qaldan yahay.

j) deelqaaf garmaqaatenimo.

Iyada oo aan daliil iyo marag la hayn ama la heli karin haddii xaqiiqada laga been sheego, amaba doodda maansada ogaan muran loo geliyo, waa nooc deelqaafka ka mid ah. Dadkii hore aad ayey isaga ilaalin jireen in ay tixda ku darsadaan qodob ama erey lagaga gar heli karo. Afartanaadkii qarnigii tegey Maxamed-Yawle isaga oo taa ka duulaya wuxuu Maxamed Cumar-Dage ugu baanay:

dalka la isku haystaaba waa degelladiinniiye
xaggeed durugsateen gabaygu waa idinku deelqaafe?

Labadan nin doodda qabyaaladeed uga gar niqi mayno ee waxaa inooga dan ah deelqaafka halkan ku carrabbaaban.

Labada deelqaaf ee dambe labada hore waxay kaga duwan yihiin iyagu maanso ahaan ma qaldana ee mid anshax ahaan ayuu qarriban yahay, midna dood ahaan ayuu gurracan yahay. Xataa hadalka caadiga ah qofka labadaa arrimood ku kaca waxaa lagu tilmaamaa qof deelqaaf ku hadlay.

IV. Luuqda

Maanso waliba waxay leh dahay luuq u gaar ah oo lagu garto. Hees cayaareedda kala duwan mid waliba waxay leh dahay luuq iyo naaxiyad u gooni ah, oo ay inta badan weheliyaan jiib, jaan, sacab iyo mararka qaarkood durbaan ama muusig kale. Sidoo kale hees hawleeddu sida ay u kala duwan tahay ayey u kala luuq duwan tahay. Gabayguna waa la mid oo wuxuu leh yahay luuq u gaar ah oo marka dhawaaqa u horreeya la maqlo la garanayo waxa soo socdaa in uu yahay gabay. Waase ay dhacdaa, siiba waqtigan casriga ah, in gabayga luuq la’aan la mariyo.

Haddaba gabaygu isaga oo leh luuq ku dhisan miisaanka caanka ah ee (hoyaalayeey hooyaalayeey hoyaalayey hooye), haddana gabyaa waliba wuu samaysan karaa luuq isaga u gooni ah, isaga oo aan isla markaa jebin miisaanka kor ku xusan. Kicinta codka iyo dejintiisa, jiidista ereyada ama goyntooda, iyo inta beyd ee lagu hoorinayo, gabyaa waliba khayaaligiisa ayuu ka samaystaa. Bal tusaale ahaan isu eeg Timocadde iyo Dhoodaan. Waxaad arkaysaa in ay leh yihiin laba luuqood oo aad caan u ah aadna u kala duwan, taas oo aan codka oo keliya ahayn. Gabyaaga aan lahayn luuq isaga u gooni ahi wuxuu raacaa laba dariiqo mid uun: In uu adeegsado luuq guud oo aan cid ay u gaar tahay la aqoon, ama in uu qaato luuq gabyaa kale.

Haddaba maansada kale ee aan gabayga ahayn waa aynu fahmi karnaa sababta loogu luuqaynayo, ama jiibta, jaanta, sacabka iyo qalabka la tumo loola miciinsado. Waayo munaasabad hawleed iyo mid cayaareed labadaba ereyada maansada waxaa la muhimmad ah amaba ka sii muhiimsan xamaasadda iyo xiisaha la rabo in jawiga lagu abuuro. Arrimahaana waxaa lagama maarmaan u ah naaxiyad iyo jiib macaan oo dareenka kicin kara. Dareenka sidaa loo kiciyey ayaa hawsha la hayo culayskeeda lagu illaawaa, farxadda lagu jiro loogu furfurmaa, madaddaaladana loogu riyaaqaa. Hooyadu marka ay ilmaha hees cod macaan ugu luuqayso wuu ku raaxaystaa dabadeed oohinta joojiyaa. Marka uu barbaar cod furani si yaab leh cayaar ugu dhufto gabdhaha la jooga kama tagaan kuwa maqanina kama raagaan. Xoolaha marka hees shubaal ah loo saaro darka ayey ku soo qamaamaan biyahana habsima u cabbaan. Xataa neef biyodiid ah haddii cod macaan loogu heeso waxay u badan tahay in uu cabbo.

Laakiin gabayga hawl laguma fududaysto, dheel la tumayana hab-dhaceeda laguma ilaashado, ee waxaa laga mariyaa gole aamusan oo isdhegeysi iyo degganaan leh. Haddaba waa maxay ujeeddada loogu luuqeeyaa? Miyiga, oo ah dhulkii gabayga laga tirin jirey, habeen iyo maalin dadku wuu kala durdurugsanaa oo waxaa la ahaa debedjoog. Haddiiba aan la soconayn ee la shirayo ama si kale loo bulshaynayo badanaa aqal gudihii laguma kulmi jirin ee waxaa la isugu iman jirey gole bannaan, waxaana isu iman jirey dad badan. Xataa golayaasha ardaaga caweysku ka midka yahay dadku isku gogol ma ay ahayn ee qofba meesha uu jeclaysto ayuu dooyaysan jirey ama jeegada dhigan jirey. Xaaladahaas oo dhan ismaqalku wuu liitey oo dabayl, dhir, habeen iyo hugunka xoolaha ayaa dadka ku kala dhex jirey. Sidaa darteed waxaa daruuri noqotay in la helo wax carqaladahaa lagaga gudbo, taasina sida muuqata waxaa ay noqotay in gabayga kor loogu luuqeeyo.

Haddaba weydiinta ah “maxaa gabayga loogu luuqeeyaa?” jawaabteedu waxaa ay ku urursan tahay qodobbadan soo docda:

1) In maqalka dhegeystaha lagu soo jiito lana abuuro jawi gabay.

2) In codka kor loogu qaado si loo wada maqlo.

3) In ereyada lagu jiidjiido si loo fahmo.

Maanta qiimo weyn lama siiyo ku luuqaynta gabayga, sababta oo ah xaaladda nolosha ayaa tii hore ka duwan. Qol afar derbi leh lagama dhex qaylin karo oo jabaqda codka ayaa soo noqnoqonaysa. Isla markaa lama hayo waqti lagu dhegaysto qof gelin dhan tix jiidjiidaya.

V. Sooyaalka gabayga

Cidina ma ogaan karto bilawgii gabayga Soomaaliyeed, waayo ilaa xilli aad u fog ayuu qayb dabiici ah ka soo ahaa dhismaha iyo horumarka afka. Waana la garan karaa in aanu maalin keliya abuurmin ee soo maray marxalado iyo isbeddello badan, ilaa uu u egaaday sida uu maanta u eg yahay. Wax kasta oo bilaw ah waxaa lagu yaqaan qabyo iyo kala dhinnaan, laakiin gabayga Soomaalida inta la yaqaan tixaha ugu da weyni waxba kagama duwana ka maanta, nuxur iyo qaab toona. Taasi waxay muujinaysaa dhalashada gabaygu in ay inta la yaqaan aad uga fog tahay. Taa fog waxba kama sheegi karno, halkanse waxaa aynu ku soo koobaynaa inta ugu dhow, oo aynu u qaybin karno sidan:

a) Marxaladdii finiinka

Magacaa waxaan ugu bixiyey in waxa laga hayaa ay yihiin finiin sebenkaa ka soo firdhay oo dirqi inagu soo gaadhey. Raage Ugaas ayeynu tixo dhawr ah ka naqaan, kaas oo lagu maleeyo laba boqol oo sano hortood. Sida la sheego Raage Ugaas waxaa la casri ahaa aw Muuse Ismaaciil Samatar oo loogu abtiriyo tix lagu magacaabo “Darbadaaley”. Labadaba waxaa ka sii shisheeya Ugaas Nuur Ugaas Rooble oo qarnigii 18-aad horraantiisii ku beegan. Waxaa kale oo cod dinniiq ahi inaga soo gaadhayaa gabadh la odhan jirey Geelo iyo nin ay iyada isu maansoon jireen. Intaba waxaa ka fac weyn tixo uu ugaas degaanka Awdal u dhashay far Soomaali uu isagu samaystay ku qoray, taas oo ah qarnigii 17-aad. Dabadeed imaatinka reer yurub waxaa la jaanqaadday maansada Faarax Nuur. Intaa ka dib waxaa la soo galay taariikhda cusub.

b) Marxaladdii fadqalallada

Waa casrigii uu gabay Soomaaligu inta la og yahay ugu xoog badnaa. Waxay ku beegan tahay bilawgii qarnigii labaatanaad ilaa afartanaadkiisii. Berigaa waxaa gaar ahaan waqooyiga iyo galbeedka ka soo baxay gabyaa aad u badan kuwaas oo gabayga intiisa ugu caansani ku abtirsato. Sababta uu gabayga xilligaa meesha ugu sarraysa u gaadhey waxaa sabab u noqon kara dhawr arrimood oo iskaashaday oo ay ka mid yihiin:

1) Waxaa kor u kacday aqoonta bulshada, taas oo ay sababeen shisheeyihii dalka yimid iyo fekerkii dhan walba ahaa ee la bilawday. Taasi waxaa ay soo kordhisey waxyaalo iyo xaalado cusub oo ay khasab noqotay in laga maansoodo.

2) Marxaladdaasi waxaa ay ku beegnayd dhaqdhaqaaqii daraawiishta oo saamayn xoog leh ku yeeshay nolosha iyo fekerka bulsho weynta. Taana waxaa doorka ugu weyn ka cayaaray hoggaamiyihii dhaqdhaqaaqaas, Maxamed Cabdulle Xasan, oo qudhiisu gabaygii iyo dirirtii berigaa hormuud u ahaa.

3) Xilligaa loollaanka qabiilku wuxuu gaadhey heerka ugu sarreeya taas oo gabayga raad weyn ku yeelatay. Dagaalladii daraawiishta iyo natiijooyinkii kala duwanaa ee ka abuurmay waxay sii xoojiyeen ugana sii dareen qabyaaladda.

t) Marxaladdii waddaniga

Si muuq dheer ayaa xilligaa looga arkaa guud ahaan taariikhda bulshada gaar ahaanna dhanka suugaanta. Waxay bilaabatay afartanaadkii waxayna soo gaadhey todobaatanaadkii. Haddii ay marxaladdii hore ahayd tii fidmada iyo fadqalallada qabyaaladda, tani waxay ahayd tii midnimada iyo rajada. Gabyaa badan oo marxaladdii hore ku jirey ayaa tanna soo gaadhey haddana aan waxba ku darsan. Sababtuna malaha waa iyaga oo la qabsan kari waayey qaddiyaddan cusub.

j) Marxaladdii dib u noqoshada

Tani waxay bilaabatay dhammaadkii todobaatanaadkii waana tan aynu weli ku jirno. Gabayga marxaladdani waa heedaddaw aan waqtigiisa la haysan ee aad uga dambeeya. Waa qabiili siyaasi ah oo labadaa xaaladood isku daray. Gabaygani wuxuu ku bilowday laba weji oo iska soo hor jeeda oo kala ah mucaarad iyo muxaafid.

Dad badan baa maansadooda ugu hiiliyey taliskii kelitaliska ahaa ee dalka ka arriminayey intii u dhexaysay sannadkii 1969 ilaa 1991. Dadkaasi waxay u badnaayeen dhuuniraac taliska u munaafaqeeya. Ma ay lahayn aragti shakhsi iyo afkaar siyaasadeed oo madax bannaan, ee marba dhanka uu talisku u dhaqaaqo ayey ula dhaqaaqi jireen kuna ammaani jireen. Rag badan ayaa akhlaaq ahaan halkaa ku burburay. Kooxda kale ee mucaaradka ah qudheeda badankeedu ma ay lahayn mabda siyaasadeed oo ay meel marinayeen. Sababta gabaygooda mucaaradka ka dhigtayna inta badan waxaa ay ahayd nacayb ay taliska u qabeen oo inta badan qabyaaladi u sabab tahay kuna milan tahay. Bilawgii sagaashanaadkii, markii uu maamulkii lagu kala qaybsanaa meesha ka baxay, fikradihii la isku diiddanaa waxba iskama beddelin. Waayo mar haddii awelba khilaafku aanu mabda ahayn ee qabyaalad ama danaysi ahaa, qabiilkii weli waa uu jiraa dantiina waa la mid.

Waxaad arkaysaa qof ku leh waan gabyayaa oo duddubinaya hadal aan qaafiyad, miisaan iyo murti midnaba lahayn.

Labadaa qolo ee marxaladdan waxaa ku saddex ah mid aynu gabaygeeda u bixin karno “curyaan”. Waa dhallinyaro magaalooyinka ku dhalatay ama ku kacaantay. Waxay isku dayaan in ay gabyaan, laakiin awoodda af Soomaaliga iyo aqoonta gabay curinta ayaa aad u hooseeya. Markii laga soo barakacay degaankii uu af Soomaaligu ku dhismay ee miyiga, magaaladana ku waayey daryeelkii iyo ka shaqayntii loo baahnaa, ayey adkaatay qof magaalo ku dhashay sidiisaba in uu gabyaa noqdo. Waxaad arkaysaa qof ku leh waan gabyayaa oo duddubinaya hadal aan qaafiyad, miisaan iyo murti midnaba lahayn. Qof magaalo ku dhashay haddii uu maanta tix meelmar ah curiyo waxaa hubaal ah miyiga ayuu lug weyn ku leh yahay.

“Marxaladda dib u noqoshada” maansada qabyaaladda siyaasadeed waxaa ku dhex jirta maanso la shiiqiyey oo u badan waddani iyo jacayl.

In kasta oo ay qabyaaladdu guud ahaan maansada Soomaalida aad ula hadhay haddana waxaa jira rag ay la sii hadhay. Maanso badan oo ay tiriyeen waxaa laga yaabaa in aan laga helin tix keliya oo wax kale ku saabsan. Waxaa kale oo jira rag aan gabayga qabiilka u jajabnayn ee jeclaa in ay waxyaalo kale ka maansoodaan laakiin duruufta iyo waqtiga dartood arrintaa si daran faraha ula galay. Waxaase jirta koox saddexaad oo ay qabyaaladdu aad ugu yar tahay qaarkoodna laga yaabo in aanay kuba jirin, kuwaas oo ku mashquulay xaalado kale oo jacayl iyo waddaniyad u badan.

Marka aynu gabyaaga sidaas u qaybinayno waxaa jirta shakhsiyad qayb walba ina hor taagan oo aynaan marna ka lug baxayn. Shakhsiyaddaasi waa Maxamed Cabdulle Xasan. Gabaygiisu waa qabiili, waa waddani, waa diini, waa falsafad, waa madaddaalo, waa wax walba. Sidaa darteed gar ma aha in aynu raacinno koox ka mid ah kooxahaa aynu soo xusnay.

VI. Cudurka gabayga dilay

Waa hubaal maanta gabayga in aan loo jeclayn sidii hore, taana sababteeda la iskuma raacsana. Dad baa u arka in gabaygii sal guuray oo la waayey gabyaa u dhigma raggii hore. Qaar kalena bulshada waqtigan ayey eedda saaraan oo ku tilmaamaan mid aan gabayga qiimayn. Laakiin labada aragtiyoodba xaqiiqo beeninaysa ayaa jirta. Gabyaa badan oo aan kuwii hore ka dhicin ayaa maanta nool, gabaygooduna kii hore kama tiro iyo tayo liito. Isla markaa bulshada maantu tii hore kama dookh xuma. Haddaba sababta gabayga looga xiisodhacay waa mid kale.

Sidii loo magaaloobay noloshii bulshadu, dhaqan iyo dhaqaale, waa ay doorsoontay. Waxaa la galay xaalad iyo duruuf nololeed oo ka duwan tii hore ee miyiga, waxaana la yeeshay aqoon iyo feker cusub, sidaa darteed waxii hore loo xiisayn jiray wax aan ahayn ayaa maanta la daneeyaa. Haddaba waxaa loo baahnaa gabaygu in uu isbeddelkaa la jaanqaado, taas oo nasiibdarro aan dhicin. Qaylodhaan qabiil iyo tol-la’ay ayuu weli dabada hayaa. Wuxuu ku guuldarraystay in uu soo bandhigo wax si dhab ah uga tarjumaya nolosha cusub. Dabadeed gabaygaa dareenka dhaqaajin kari waayey waxaa beddeshey maanso fudud oo cod macaan iyo muusig debecsan lagu ladhay oo loo bixiyey hees, iyo sheeko la qoray mar kalena inta la jilay ruwaayad loo bixiyey. Kuwaasi gabayga beddel uma noqon karaan, sida aanu isagu iyaga beddel ugu noqon karin, waxayse ahayd in ay wada socdaan.

Waxaa kale oo bulshada maanta lagu dhaliilaa in aanay sidii tii hore gabayga dusha ka qaban, oo ay malaha ka xasuus xun tahay ama ka damiinsan tahay. Eeddaasi run ahaantii waa dulmi. Labada bulsho waxay ku kala duwan yihiin laba arrimood:

1) Tii hore wax maskaxdeeda mashquuliya waxaa ugu badnaa uguna muhiimsanaa gabayga, laakiin maanta waxyaalo kale oo badan ayaa lagu mashquulsan yahay.

2) Awel adeegga keliya ee xasuusta lagu kaydiyaa wuxuu ahaa maskaxda, laakiin maanta waxaa jira qalab kale sida qoraal iyo duubid, sidaa darteed xifdiga gabayga la iskuma hawlo.

Waxaa kale oo hubaal ah labada qaafiyadood ee xaraf iyo miisaan in aanay gabayga Soomaaliga guul iyo wanaag u ahayn, ee ay u yihiin dhibaato iyo carqalad horumarkiisa hor taagan. Dad badan oo gabyi lahaa ayey arrintaasi hakisay, wax badan oo laga gabyi lahaa ayey baajisay, gabay badan oo la tiriyey ayeyna ragaadisey. Sababta oo ah qofka damca in uu tix gabay ah curiyo khasab waxaa ku ah in uu yaqaan xeerarkii aynu soo aragnay oo aan murti badni iyo dareen fogaan ahayn ee ereyo dhisid uun ah. Waxaa kale oo khasab ku ah xarafka uu qaafiyadda u doortay in uu ka yaqaan kana xasuusto ereyo aad u badan. Isla markaas in uu ereyo badan oo dantiisa iyo dareenkiisa ku habboon uga tago qaafiyad ama miisaan la’aan, kuwo kale oo qashin ahna urursado.

Taasi waxay abuurtay gabyaagu in aanu ujeeddada xor u noqon, dareenka uu doonayo in uu cabbiro oo keliyana awoodda saarin, ee ku mashquulo raadinta erey xaraf gaar ah ka kaca, kaas oo aan ujeeddadiisa daruuri u ahayn amaba xataa ka leexinaya. Arrintaasi iyaduna waxay markeeda sababtay laba dhibaato oo kala ah in cabbirid ogaanta ereryada muhimada laga siiyo cabbirid ogaanta ujeeddada, iyo in rogrogista hadalka doorka laga siiyo rogrogista dareenka iyo khayaaliga.

markii dambe tix aan afar afar loo hoorin ayaa halqabsigaa la iskaga qurxistay.

Beri fog ayuu nin Soomaaliyeed tix gabay ah tiriyey. Mar kasta oo uu afar wax ka hadlo ama afar beyd dhammeeyo wuxuu ku hooriyey “Afartaa intaan alif ka maray meel ma ku adkeeyey”. Niman ka dambeeyey oo gabaygiisa jeclaa ayaa mar kasta oo ay gabyaan taa halhays ka dhigtay. Tusaale ahaan mid baa yidhi: “Afartaa af lama daaliyee erey xun ma u diiday.” Mid kale wuxuu yidhi: “Afartaa intaan miin ka maray meel ma ku hagaajey.” Sidaas ayaa caado laga dhigtay. Dabadeed markii dambe tix aan afar afar loo hoorin ayaa halqabsigaa la iskaga qurxistay. Tusaalahaa aniga ayaa sameeyey ee taariikh sugan ma aha, wuxuuse ka tarjumayaa xaqiiqo jirta. Waa dhif gabyaa Soomaaliyeed oo aan qaladkaa iyo kuwa la midka ah gelini.

Ereyada had iyo jeer iyada oo aan wax dan laga lahayn la soo celceliyo, oo tixo badan lagu arki karo, waxaa ka mid ah: Afartaa, meel ma qabad siiyey, meel ma ku hagaajey, daw ma ku hagaajey, dabuubtiisa gabay, dig ma siiyey, sidii aar, sidii hebel, dacwad kalena, bal aan mariyo, bal aan dayo, mar haddaan, dhaaxaan… Xataa kuwa inoogu gabyaasan taasi dhibaato badan ayey ku haysey kuna haysaa. Tix walba waxaynu ka dhex helaynaa ereyo aan wax dan ah laga lahayn oo cidla iska qotoma, kuwaas oo meel daloosha lagu gufeeyey, qaafiyad lagu buuxiyey ama miisaan lagu dheelli tiray. Waxaa aynu kale oo arkaynaa ereyo ujeeddo la’aan la soo celcelinayo iyo kuwo kale oo aan macno xaddidan lahayn, iyo xataa kuwo aan af Soomaali ahayn.

Dad badan baa Maxamed Cabdulle Xasan u arka in uu ahaa halgamaa xaqudirir ah. Sidaa si la’eg ayey dad kale oo badani u arkaan in uu ahaa sharwade maatodoox ah. Cali Jaamac Haabiil oo ay isku xilli ahaayeen ayaa ku sifeeyey:

tacabkii ba waa sida Fircoon tabiyo diinaaye
rasuulkii wuxuu nagu tiruu taabka ku hayaaye
taag nimaan lahayn iyo agoon buu ka taajiraye
ma talyaanigaasaa Mahdiya tanina waa yaabe

Lixdanaadkii qarnigii ina dhaafayna Axmed Diiriye (Qaasim) ayaa ku xusay:

Alloow yaa Darwiishkii farriin debecsan gaadhsiiya
dhaaxuu ku daakiray xaqoo naga dahsoonaaye
ha daawado dadka u hiiliyiyo doogga soo baxaye
Alloow yaa dalluuntiyo qabriga dib uga soo saara

Sidaas ayaa ilaa maanta shakhsiyadda Maxamed Cabdulle Xasan loogu muransan yahay. Laakiin marka ay tahay xagga maansada laguma muransana in uu ahaa mucjiso ifka loo soo saaray. Ma jiro Soomaali kale oo mar hore iyo mar dambe toona tiriyey intaas oo tixood oo isku xoog ah. Haddaba dhibaatada ay qaafiyaddu gabayga ku hayso aynu ka raadinno maansada Maxamed Cabdulle Xasan, taana aynu saddex tusaale ka soo qaadanno.

Tusaale 1

afartaa dujaye bal aan mid kale deelka ka higgaadsho
aan dabeebto eeggana halkay damacday laabtaydu
dacwad kalena waa ina Mashire hadal aan deeqsiiyey

Saddexdaa beyd waxaa ka muuqata tayoxumo aad u weyn oo ay qaafiyaddu sababtay. Marka koowaad macnaha guud ee beydadkan tixo badan ayey isaga iyo rag kaleba u adeegsadeen oo nuxurkii waa laga xaalufiyey. Marka labaad afartaa wuu iska leh yahay ee afar wax oo uu si gaar ah uga soo hadlay meesha ma jiraan. Marka saddexaadna magaca ”Mashire” wax jira ma aha ee isaga ayaa samaystay si uu dheellitir uga dhigto. Qofka uu u jeedaana waa Garaad Maxamuud Cali Shire oo uu cay foolxun u diray.

Tusaale 2

qorrax liicday goortay shamsadu libiqsatoo ciirto
waxaan soo lug qaadaa kolkay laxuhu ciiraane
laankaan fadhiistaa sidii layf martaaniyahe

Saddexdan beyd waxay ka mid ahaayeen tix uu Maxamed Cabdulle Xasan faraskiisii Laaleys oo ka bakhtiyey ugu baroordiiqay. Beydadka waxaa ku jira saddex dhaliilood oo aan maansoyahan weyn u qalmin.

a)Beydka koowaad labadiisa qaar waa isku mid la soo celiyey, waxbana kuma kala duwana af iyo macne toona: qorrax liicday waa uun isla shamsa ciirtay.

b) Beydka labaad wuxuu ku dhammaaday isla ereygii beydka koowad ku dhammaaday ee ciirid, waana foolxumo.

t) Ereyga layf Soomaali ma aha in yarna kama Soomaaliyoobin ee waa carabi engegan. Macnihiisuna waa isla Soomaaliga ku xiga ee martaani (marti).

Tusaale 3

sokeeyaha safeyn kala noqdee suuqyada isgeliyey
hadday saacideen gaaladii saraca keenaysey
isagu seeruhuu dego haddii saakun laga yeeshay
siduu Eebbahay yidhi haddii laga sawaalaayo
ninkii xaqa u saahida haddii saa’il lagu maagi
samci maayo sowdkaan ahayn siinka looxa ahe

Beydadkan waxaan ka soo xulay tix lagu magacaabo “Saha Kacay”. Haddii aynu u fiirsanno ereyada calaamdsan waxaynu arkaynaa in aanay meelna af Soomaali ka soo gelin, mana fahmi karo qof aan carabida aqooni. Gabyaagu wuxuu ereyadan uu keligii yaqaanney ugu xishay in ay qaafiyad u buuxiyaan, waayo sida muuqata giddigood waa qaafiyad buuxiyayaal ka wada kaca xarafka s oo ay tixdu ku socoto. Macnahoodu waa sidan:

Sidaas ayey qaafiyadda iyo miisaanku weligood gabayga dhabarjab ugu ahaayeen welina ugu yihiin. Laakiin Soomaalidu waxay ahaayeen dad aad u gabay jecel, gabyaagana waxay u arkayeen qof dadka kale ka af Soomaali sarreeya. Sidaa darteed kuma ay dhici jirin in ay ku qabsadaan ereyada qaldan ee afkiisa ka soo burqanaya, waxaana ay moodi jireen af Soomaali iyaga ka maqan oo isaga Alle u furay.

Waxaa kale oo iyadduna dhaliil weyn leh dabeecadda ah in goob la taagan yahay isla markaaba maanso laga curiyo, taas oo ah wax lagu faano la iskuna ammaano. Dadku maanso curinta waa ay ku kala dheerayn karaan, laakiin maansoyahanku ma aha nebi maansaduna ma aha waxyi samada ka soo dega, ee waa halabuur u baahan oddoros, erey xulasho iyo qurxin. Arrimahaasina waxay u baahan yihiin waqti iyo feker.

Danta awelba maansada loo hindisay welina laga leh yahay waa in wax loogu sifeeyo si aan hadalka caadiga ah loogu sifayn karin. Maansana waxa tayoda ugu sarraysa siiyaa ma aha xeerarka dhismaha, ee waa quruxda iyo murtida ay leh dahay, iyo awooddeeda dhaqaajinta dareenka dadka. Taasina ma fududa inta qaafiyad iyo miisaan loo xayiran yahay. Maansada Soomaalidu badanaa dhacdada iyo wax la og yahay ayey uun buunbuunisaa, ee dhacdada ma abuurto, khayaalina iskuma dheehdo.

Waxaan hubaa sababta ugu weyn ee Soomaalida maantu maansada Hadraawi u jeceshahay in ay tahay qaddar casriyeyn ah oo uu xagga ujeeddada iyo nuxurka geliyey, in kasta oo qaabku weli sidii yahay. Fogeynta yoolka, sifaynta, sarbeebta iyo u-egaynta intuba maansada Hadraawi waa u gaar. Wuxuu kale oo si xariifnimo ah uga faa’iidaystay dhammaan noocyada maansada Soomaalida, inta u dhexaysa gabayga ilaa heesta ay carruurtu maqasha ku raacdo. Taasi isaga halabuurkiisa waxay siisay xorriyad iyo doorasho badan, innagana waxay ina siisay ka xiiso dhicid la’aan.

Haddaba ha la wada ogaado gabaygii markii ay waxaas oo cudur ahi isu biirsadeen ugu damabyn in uu dhintay. Ilaahay ha u naxariisto! Kuwa maanta maydkiisa riixaya ee socodka ku khasbaya dadaalkoodu waa hal bacaad lagu lisay. Gabayga ay maanta curiyaan haddii laga dhegaysto wax cusub laga fili maayo ee waa uun qaddarin loo hayo sooyaalk afka iyo dhaqanka. Haddaba bal in ay gabayga naftu ku soo noqoto ha lagula daalo saddex waxyaalood:

1) Farogelin iyo furfurid ha lagu sameeyo qaafiyadda iyo dheellitirka.

2) Caqliga iyo dhacdada uun yaan lagu meeraysan ee ha loo gudbo khayaaliga.

3) Qabyaaladda lagu daxalaystay ha looga gudbo wax nafta quudin kara.

F.G.Tixaha aan tusaalaha u qaatay; beydadku sida ay u qoran yihiin isuguma xigaan.

DHAMMAAD

Dood: "Gabaygii wuu dhintay, 2003"
Wq Ibraahin Yuusuf AxmedDhambaal u dir qoraagan? Tuuji magaciisa!

Wayeel ::

Ninkii Jannada Laga Waayo Ayaa Midgaan Ah

Kinsi M. Cabdille - Kudu Arts

LUUKAANSI GABAY FAARAXOW

D A M Q A SH O

QAB QAB DHAAFAY

HANKIYO NOLOSHAA IFTIIN AH

CODKEEDII MIYAA I DILI WELI?

CURIS: AFKA HOOYO

Qoraallada Idiris

Qoraallada Idiris

EEGIYEHA WAYEEL

Unuunkii Daqaqamay

Hoggaanka Urur-Siyaasadeedka NASIYE oo Iska Barraxay Hadal-hayn soo Noq-noqotay (Sawirro)

Qaraami: " Liilalaaw," wq Maxamed Mooge

KALAGURAN

Maanso kale

Maanso kale

U SHEEG TAARIIKHDA SIDA AY TAHAY

Qoraallo kale

Tixraac:

Qoraallo kale

Dalkaygow: Dalxiis Kaagman Iman | wq Fadumo Qaasim

HOGGAAN IYO HAWRAAR

Cagdhiyo

Axmed Gurey ma uu Dhiman | Codkii Shankaroon Axmed

Wahdiga Dugsiyada

Caashaqa Adaa I Baday

Maxaan Xabadeey ku Nacay

Webiyo Isu Ooman | Luuqdii Magool (AUN)

Wejiyaal Is Xasuusta | wduq Kinsi iyo Xarrago

Faallooyin ku Saabsan Kinsi

DAL mise BUUG: DALTABYO mise HILOW

Ha Qawadin Lahaayaa

Kinsi Xaaji Aadan oo ku Geeriyootay Hargeysa, Somaliland

Faallooyin ku Saabsan Kinsi

Hawsha Gorfeeyayaasha Maansada

Qoraallada Idiris

Hordhac

Hawsha Gorfeeyayaasha Maansada

Gabagabo

Heesta: "Waan Idin Dhaliilay," | wq Ustaad Xasan Aadan Samatar

Heesta: "Heesaha Wardheer," wq Ustaad Xasan Aaden Samatar

Heesta: Waa Ku Hantee | Macow Aw Diinle & Sitteey Qosol-Wanaag

Gelbis

Kaana Siib, Kanna Saar

Qoraallo kale

Qoraallo kale

Kulanka Fanaaninta Banaadir ee RoyalTv, London, UK, 2011 - Qeybta 1aad

Gelbis

Mustaqbal la Wadaago

Xuska geeridii Marxuum Maxamed Mooge Liibaan 01

Dix Dhagaxeed

Qoraallo kale

Xuska geeridii Marxuum Maxamed Mooge Liibaan 02

Xuska Maxamed Mooge 2011: Halkay Caawa Joogtaa? | Wq Maxamed Mooge Liibaan

Xuska geeridii Marxuum Maxamed Mooge Liibaan 03

يا زمن - Yaa Zaman

Xuska Maxamed Mooge 2011: Adduun Waa Wareer | Wq Axmed Mooge Liibaan

Shacb Al Sudaan Yaxibbak - Muctaz Subaaxii

Xabiibi Hooy Hooy!

Rabiic Addunya - Muctaz Sabaaxi

Sidee baad saaxiibo ku kasbataa bulshadana saameyn ugu yeelataa?

Lix siyaabood oo aad ku kasban kartid kalsoonida iyo jacaylka dadka.

Labayatoban siyaabood oo aad fikirkaaga dadka uga dhaadicin kartid.

Musharax Madaxweyne: Mudane Cali Cabdulle Guure

Cukuyeey Diindiin

QAABABKA HADALKA isku YAACSAN

QAABABKA HADALKA

QAAB, KA QASAN

QAAB, KA QUMAN

LAYLI

Guumeys geeridayda 'xaa kaa soo gelaa?

Hableheenna Sidee Buu Hal Abuur u Timaamay

Nolol Maalmeedkii Qamaan Bulxan Yuusuf

Xog Aan La Garaneyn

Qeybaha Sheekada

1

2

3